Dwaj znani humaniści – pisarz i historyk idei – napisali anonimowe eseje na tegoroczne tematy maturalne z języka polskiego. Eseje zostały ocenione według klucza podobnego do tego, jaki obowiązuje przy prawdziwej maturze. Okazało się, że gdyby była to prawdziwa matura, to jeden zdałby słabo, a drugi w ogóle by nie zdał…
Ja też nie zdałbym tegorocznej matury z języka polskiego. I to nie dlatego, że nie spełniłbym sztywnych kryteriów maturalnego klucza. Po prostu nie pamiętam już prawie nic z treści lektur, które były tematem matury. Choć w szkole średniej czytałem zarówno „Lalkę” Prusa, jak i „Odę do młodości” Mickiewicza (Mrożek był wtedy jeszcze „na indeksie”), i prawdopodobnie uczyłem się do matury zagadnień związanych z tymi lekturami.
A nie pamiętam dlatego, że ta wiedza nigdy po skończeniu liceum nie była mi potrzebna. Nie miałem okazji z niej korzystać. Gdybym tej wiedzy potrzebował w swoim życiu, utrwaliłaby mi się w pamięci. A tak – wywietrzała.

Dwaj znani humani\u015bci – pisarz i historyk idei – napisali anonimowe eseje na tegoroczne tematy maturalne z j\u0119zyka polskiego<\/a>. Eseje zosta\u0142y ocenione wed\u0142ug klucza podobnego do tego, jaki obowi\u0105zuje przy prawdziwej maturze. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce gdyby by\u0142a to prawdziwa matura, to jeden zda\u0142by s\u0142abo, a drugi w og\u00f3le by nie zda\u0142…
\nJa te\u017c nie zda\u0142bym tegorocznej matury z j\u0119zyka polskiego<\/a>. I to nie dlatego, \u017ce nie spe\u0142ni\u0142bym sztywnych kryteri\u00f3w maturalnego klucza. Po prostu nie pami\u0119tam ju\u017c prawie nic z tre\u015bci lektur, kt\u00f3re by\u0142y tematem matury. Cho\u0107 w szkole \u015bredniej czyta\u0142em zar\u00f3wno „Lalk\u0119” Prusa, jak i „Od\u0119 do m\u0142odo\u015bci” Mickiewicza (Mro\u017cek by\u0142 wtedy jeszcze „na indeksie”), i prawdopodobnie uczy\u0142em si\u0119 do matury zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z tymi lekturami.
\nA nie pami\u0119tam dlatego, \u017ce ta wiedza nigdy po sko\u0144czeniu liceum nie by\u0142a mi potrzebna. Nie mia\u0142em okazji z niej korzysta\u0107. Gdybym tej wiedzy potrzebowa\u0142 w swoim \u017cyciu, utrwali\u0142aby mi si\u0119 w pami\u0119ci. A tak – wywietrza\u0142a.
\nJestem z zawodu informatykiem. \u015amiem jednak twierdzi\u0107, \u017ce szczeg\u00f3\u0142owa znajomo\u015b\u0107 „Lalki” czy „Ody do m\u0142odo\u015bci” nie b\u0119dzie nigdy w \u017cyciu potrzebna nie tylko informatykowi, ale i konstruktorowi maszyn, in\u017cynierowi g\u00f3rnictwa, fizykowi, lekarzowi, architektowi, biologowi, genetykowi, geologowi, prawnikowi, mened\u017cerowi czy biznesmenowi. Ba, nie b\u0119dzie potrzebna nawet wi\u0119kszo\u015bci przedstawicieli zawod\u00f3w humanistycznych – historykom, psychologom, nauczycielom j\u0119zyk\u00f3w obcych, socjologom, dziennikarzom, piosenkarzom. Mo\u017ce by\u0107 potrzebna jedynie w\u0105skiej grupie polonist\u00f3w, kulturoznawc\u00f3w, krytyk\u00f3w literackich czy historyk\u00f3w sztuki. Mimo to, o ile przyszli poloni\u015bci nie s\u0105 zmuszani do zdawania matury z matematyki, biologii, fizyki czy historii, o tyle przyszli in\u017cynierowie, lekarze czy prawnicy zmuszani s\u0105 do wykazywania si\u0119 szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 znajomo\u015bci\u0105 dzie\u0142 literatury pi\u0119knej wybranych dla nich przez pa\u0144stwo, pod gro\u017ab\u0105 zamkni\u0119cia dost\u0119pu na studia i do dalszej kariery zawodowej.
\nZnajomo\u015b\u0107 „Ody do m\u0142odo\u015bci” czy „Lalki” nie jest potrzebna ani przydatna tak\u017ce w tzw. \u017cyciu codziennym, tak jak to jest z j\u0119zykami obcymi, podstawami matematyki, ekonomii, prawa i wiedzy o polityce, umiej\u0119tno\u015bci\u0105 pisania, czytania ze zrozumieniem, prowadzenia samochodu, p\u0142ywania czy obs\u0142ugi komputera. Nawet taniec towarzyski, ju-jitsu, strzelanie z pistoletu czy jazda na nartach – s\u0105 to umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3rych akurat nie posiadam – mog\u0105 si\u0119 przyda\u0107 na co dzie\u0144 bardziej ni\u017c znajomo\u015b\u0107 tych szkolnych lektur.
\nJest absurdem, \u017ce aby zda\u0107 tak zwany „egzamin dojrza\u0142o\u015bci”, stanowi\u0105cy przepustk\u0119 do mo\u017cliwo\u015bci dalszego kszta\u0142cenia i kariery, trzeba wykaza\u0107 si\u0119 wiedz\u0105 kompletnie p\u00f3\u017aniej zb\u0119dn\u0105 dla ka\u017cdego poza w\u0105sk\u0105 grup\u0105 specjalist\u00f3w od literatury – podczas gdy wielu umiej\u0119tno\u015bci bardzo przydatnych dla prawie ka\u017cdego we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie trzeba uczy\u0107 si\u0119 dopiero na studiach, na specjalnych kursach lub samemu. A je\u017celi nawet nauczane s\u0105 w szkole, to wykazanie si\u0119 ich znajomo\u015bci\u0105 nie jest konieczne do zdania matury…
\nOczywi\u015bcie, znane s\u0105 mi argumenty, \u017ce cywilizowany, kulturalny cz\u0142owiek, prawdziwy polski inteligent powinien zna\u0107 dzie\u0142a Mickiewicza i Prusa jako cz\u0119\u015b\u0107 swojego dziedzictwa kulturowego, za\u015b wykszta\u0142cenie nie powinno sprowadza\u0107 si\u0119 li tylko do kszta\u0142cenia zawodowego i nauczania praktycznych umiej\u0119tno\u015bci. Tyle tylko, \u017ce przymusowa matura z tych dzie\u0142 – jak wida\u0107 cho\u0107by po mnie – wcale nie przyczynia si\u0119 do ich znajomo\u015bci. Bo poznawane s\u0105 one na zasadzie „3 razy Z” – zaku\u0107, zda\u0107, zapomnie\u0107. Kto\u015b, komu wiedza na ich temat nie b\u0119dzie potrzebna, zapomni je szybko. Chyba, \u017ce lubi czyta\u0107 je dla przyjemno\u015bci – ale akurat przerabianie dzie\u0142a literackiego jako lektury w szkole, z kt\u00f3rej znajomo\u015bci trzeba uczy\u0107 si\u0119 do egzaminu jest najlepsz\u0105 drog\u0105, by obrzydzi\u0107 go jako \u017ar\u00f3d\u0142o artystycznych dozna\u0144. Wiem to r\u00f3wnie\u017c po sobie – lubi\u0119 czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki, przeczyta\u0142em ich w \u017cyciu bardzo du\u017co, wiele z nich mi si\u0119 spodoba\u0142o, do wielu wraca\u0142em i wracam. W\u015br\u00f3d tych ostatnich by\u0142y wiersze Mickiewicza i opowiadania Prusa. Ale akurat nie te, kt\u00f3re „przerabia\u0142em” w szkole, tylko te, kt\u00f3re pozna\u0142em na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Z lektur omawianych w liceum nie pami\u0119tam prawie nic, wyj\u0105wszy mo\u017ce kilka wierszy. Z punktu widzenia rozmaitych samozwa\u0144czych stra\u017cnik\u00f3w dziedzictwa kulturowego nie jestem wi\u0119c prawdziwie wykszta\u0142conym cz\u0142owiekiem, tylko barbarzy\u0144c\u0105, chamem, w najlepszym wypadku wykszta\u0142ciuchem. Mimo i\u017c – paradoksalnie – zda\u0142em kiedy\u015b wymy\u015blony przez nich „egzamin dojrza\u0142o\u015bci”.
\nPanuje swoista dyktatura polonist\u00f3w. Polonistyczne lobby narzuci\u0142o wszystkim swoje kryteria dojrza\u0142o\u015bci, wykszta\u0142cenia, inteligencko\u015bci. Wedle tych kryteri\u00f3w cz\u0142owiek z wykszta\u0142ceniem \u015brednim og\u00f3lnym musi wykaza\u0107 si\u0119 przede wszystkim znajomo\u015bci\u0105 kanonu ustalonych przez te lobby lektur (bywaj\u0105 spory, co ma ten kanon zawiera\u0107, ale co do og\u00f3lnej zasady jest zgoda); znajomo\u015b\u0107 innych dziedzin wiedzy (jak r\u00f3wnie\u017c innych dzie\u0142 literackich) jest mniej wa\u017cna. Kryteria te s\u0105 od dawien dawna elementem pa\u0144stwowej polityki edukacyjnej. Sta\u0142y si\u0119 ju\u017c niemal elementem wiedzy potocznej – nikt nie kwestionuje tego, \u017ce egzamin z „j\u0119zyka polskiego” (czyli tak naprawd\u0119 znajomo\u015bci takiego czy innego kanonu lektur) powinien by\u0107 na maturze obowi\u0105zkowy, ani tym bardziej tego, \u017ce powinno si\u0119 tego w szko\u0142ach obowi\u0105zkowo uczy\u0107 i to nawet w klasach o profilach matematyczno-fizycznym czy biologiczno-chemicznym. Je\u015bli kto\u015b ujawni publicznie nieznajomo\u015b\u0107 kanonu, uwa\u017cane jest to za pow\u00f3d do wstydu z powodu brak\u00f3w w wykszta\u0142ceniu (jak w przypadku Romana Giertycha zapytanego o „Nasz\u0105 Szkap\u0119”), podczas gdy brak umiej\u0119tno\u015bci obs\u0142ugi komputera czy przyznawanie si\u0119 do k\u0142opot\u00f3w z matematyk\u0105 na poziomie szko\u0142y \u015bredniej takim powodem nie jest, o ile oczywi\u015bcie kto\u015b nie reprezentuje zawodu, w kt\u00f3rym taka wiedza jest niezb\u0119dna.
\nMo\u017ce czas t\u0119 dyktatur\u0119 obali\u0107?<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=114"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}