Ponad 34 lata temu, 7 października 1981 roku, I Krajowy Zjazd  Delegatów NSZZ „Solidarność” uchwalił program związku, w którym znalazł się następujący postulat: „Powołanie niezawisłego Trybunału Konstytucyjnego (albo też odpowiedniej Izby Sądu Najwyższego), którego zadaniem będzie orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją oraz zgodności aktów niższego rzędu z ustawami. Badaniu powinna podlegać również zgodność prawa wewnętrznego z ratyfikowanymi konwencjami i Międzynarodowymi Paktami Praw”. Dostrzegano wtedy problem z nieposzanowaniem ówczesnej – formalnie względnie przyzwoitej – konstytucji przez władzę i była to propozycja jego rozwiązania.
Teraz, zarzucając Trybunałowi Konstytucyjnemu upolitycznienie, niektórzy proponują ograniczenie jego uprawnień, powołując się przy tym na reformy Viktora Orbana i FIDESZ na Węgrzech. W rzeczywistości uprawnienia węgierskiego Trybunału Konstytucyjnego są znacznie szersze od polskich – zgodnie z węgierską konstytucją oraz ustawą organiczną regulującą jego działalność ma on m. in. prawo:
– w ramach skargi konstytucyjnej (którą można złożyć bez zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego) badać zgodność orzeczeń sądowych z konstytucją;
– badać zgodność z konstytucją dowolnych aktów prawnych zastosowanych w określonej sprawie na wniosek dowolnego sędziego;
– na wniosek dowolnej osoby zbadać zgodność z konstytucją uchwały parlamentu zarządzającej referendum lub odmawiającej jego zarządzenia;
– na wniosek organizacji religijnej zbadać legalność uchwały parlamentu odmawiającej jej uznania za legalny kościół;
– badać zgodność z konstytucją (a w ramach skargi konstytucyjnej lub na wniosek sędziego w określonej sprawie także z ustawami i ogólnymi normami prawnymi) aktów prawa miejscowego wydawanych przez samorządy;
– badać zgodność z konstytucyjnymi procedurami zmian konstytucji.
Pełni też częściowo rolę polskiego Trybunału Stanu – może usunąć z urzędu Prezydenta Republiki.
Nie należy iść w kierunku ograniczania możliwości konstytucyjnej kontroli władzy i potencjalnego uzurpowania sobie przez Sejm roli samowładnego suwerena, którym nie jest i nie powinien być. Byłby to powrót do sytuacji z 1981 roku. Odwrotnie, należy poszerzyć kontrolę konstytucyjną choćby na wzór węgierski. Lepiej, by samowola organów władzy państwowej, choćby wybranych demokratycznie, była ograniczona.
Z drugiej strony, organ kontroli konstytucyjnej nie może być narzędziem politycznych grup nacisku, a tak zawsze będzie, jeżeli jego sędziowie będą wybierani zwykłą większością przez parlament (którego działalność mają kontrolować), a potem przechodząc w stan spoczynku będą mogli równocześnie zajmować różne stanowiska państwowe, otrzymanie których może zależeć od polityków (np. być urzędnikami państwowymi, prokuratorami, funkcjonariuszami policji lub służb specjalnych, członkami KRRiT, prezesami Samorządowych Kolegiów Odwoławczych, zajmować stanowiska prezesa NBP, GIODO, prezesa, wiceprezesa lub dyrektora generalnego NIK, rzecznika praw obywatelskich czy rzecznika interesu publicznego).
Węgierski Trybunał Konstytucyjny wybierany jest przez parlament większością 2/3 głosów i w podobnym kierunku idzie poprawka zgłoszona przez posłów z klubu Kukiz’15. Daje to szansę na większą niezależność wybieranych sędziów od jednej opcji politycznej.
Jednak lepiej byłoby rozważyć rozwiązanie podobne do amerykańskiego, gdzie kontrolę konstytucyjności sprawują sądy, na czele z Sądami Najwyższymi poszczególnych stanów i federalnym Sądem Najwyższym. Sędziowie sądów powszechnych i SN mają obecnie większe gwarancje niezawisłości od Sejmu i rządu niż sędziowie TK, nie będąc wybierani przez parlament, nie będąc ograniczeni kadencją i nie mogąc po przejściu w stan spoczynku zajmować wymienionych stanowisk państwowych. Owszem, również i im stawia się zarzuty upolitycznienia, ale jednak czynników upolityczniających jest mniej i może temu w pewnej mierze zapobiec bezpośrednie wybieranie sędziów. Też jak w USA.
Napisanie nowej Konstytucji to odrębna sprawa.

Ponad 34 lata temu, 7 pa\u017adziernika 1981 roku, I Krajowy Zjazd\u00a0 Delegat\u00f3w NSZZ „Solidarno\u015b\u0107” uchwali\u0142 program zwi\u0105zku<\/a>, w kt\u00f3rym znalaz\u0142 si\u0119 nast\u0119puj\u0105cy postulat: „Powo\u0142anie niezawis\u0142ego Trybuna\u0142u Konstytucyjnego (albo te\u017c odpowiedniej Izby S\u0105du Najwy\u017cszego), kt\u00f3rego zadaniem b\u0119dzie orzekanie o zgodno\u015bci ustaw z Konstytucj\u0105 oraz zgodno\u015bci akt\u00f3w ni\u017cszego rz\u0119du z ustawami. Badaniu powinna podlega\u0107 r\u00f3wnie\u017c zgodno\u015b\u0107 prawa wewn\u0119trznego z ratyfikowanymi konwencjami i Mi\u0119dzynarodowymi Paktami Praw”<\/em>. Dostrzegano wtedy problem z nieposzanowaniem \u00f3wczesnej – formalnie wzgl\u0119dnie przyzwoitej – konstytucji przez w\u0142adz\u0119 i by\u0142a to propozycja jego rozwi\u0105zania.
\nTeraz, zarzucaj\u0105c Trybuna\u0142owi Konstytucyjnemu upolitycznienie, niekt\u00f3rzy proponuj\u0105 ograniczenie jego uprawnie\u0144, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 przy tym na reformy Viktora Orbana i FIDESZ na W\u0119grzech<\/a>. W rzeczywisto\u015bci uprawnienia w\u0119gierskiego Trybuna\u0142u Konstytucyjnego s\u0105 znacznie szersze od polskich<\/strong> – zgodnie z w\u0119giersk\u0105 konstytucj\u0105<\/a> oraz ustaw\u0105 organiczn\u0105 reguluj\u0105c\u0105 jego dzia\u0142alno\u015b\u0107<\/a> ma on m. in. prawo:
\n– w ramach skargi konstytucyjnej (kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna z\u0142o\u017cy\u0107 bez zast\u0119pstwa przez adwokata lub radc\u0119 prawnego) bada\u0107 zgodno\u015b\u0107 orzecze\u0144 s\u0105dowych z konstytucj\u0105;
\n– bada\u0107 zgodno\u015b\u0107 z konstytucj\u0105 dowolnych akt\u00f3w prawnych zastosowanych w okre\u015blonej sprawie na wniosek dowolnego s\u0119dziego;
\n– na wniosek dowolnej osoby zbada\u0107 zgodno\u015b\u0107 z konstytucj\u0105 uchwa\u0142y parlamentu zarz\u0105dzaj\u0105cej referendum lub odmawiaj\u0105cej jego zarz\u0105dzenia;
\n– na wniosek organizacji religijnej zbada\u0107 legalno\u015b\u0107 uchwa\u0142y parlamentu odmawiaj\u0105cej jej uznania za legalny ko\u015bci\u00f3\u0142;
\n– bada\u0107 zgodno\u015b\u0107 z konstytucj\u0105 (a w ramach skargi konstytucyjnej lub na wniosek s\u0119dziego w okre\u015blonej sprawie tak\u017ce z ustawami i og\u00f3lnymi normami prawnymi) akt\u00f3w prawa miejscowego wydawanych przez samorz\u0105dy;
\n– bada\u0107 zgodno\u015b\u0107 z konstytucyjnymi procedurami zmian konstytucji.
\nPe\u0142ni te\u017c cz\u0119\u015bciowo rol\u0119 polskiego Trybuna\u0142u Stanu – mo\u017ce usun\u0105\u0107 z urz\u0119du Prezydenta Republiki.
\nNie nale\u017cy i\u015b\u0107 w kierunku ograniczania mo\u017cliwo\u015bci konstytucyjnej kontroli w\u0142adzy i potencjalnego uzurpowania sobie przez Sejm roli samow\u0142adnego suwerena<\/a>, kt\u00f3rym nie jest i nie powinien by\u0107. By\u0142by to powr\u00f3t do sytuacji z 1981 roku. Odwrotnie, nale\u017cy poszerzy\u0107 kontrol\u0119 konstytucyjn\u0105 cho\u0107by na wz\u00f3r w\u0119gierski. Lepiej, by samowola organ\u00f3w w\u0142adzy pa\u0144stwowej, cho\u0107by wybranych demokratycznie, by\u0142a ograniczona.
\nZ drugiej strony, organ kontroli konstytucyjnej nie mo\u017ce by\u0107 narz\u0119dziem politycznych grup nacisku, a tak zawsze b\u0119dzie, je\u017celi jego s\u0119dziowie b\u0119d\u0105 wybierani zwyk\u0142\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 przez parlament (kt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 maj\u0105 kontrolowa\u0107), a potem przechodz\u0105c w stan spoczynku b\u0119d\u0105 mogli r\u00f3wnocze\u015bnie zajmowa\u0107 r\u00f3\u017cne stanowiska pa\u0144stwowe, otrzymanie kt\u00f3rych mo\u017ce zale\u017ce\u0107 od polityk\u00f3w (np. by\u0107 urz\u0119dnikami pa\u0144stwowymi, prokuratorami, funkcjonariuszami policji lub s\u0142u\u017cb specjalnych, cz\u0142onkami KRRiT, prezesami Samorz\u0105dowych Kolegi\u00f3w Odwo\u0142awczych, zajmowa\u0107 stanowiska prezesa NBP, GIODO, prezesa, wiceprezesa lub dyrektora generalnego NIK, rzecznika praw obywatelskich czy rzecznika interesu publicznego).
\nW\u0119gierski Trybuna\u0142 Konstytucyjny wybierany jest przez parlament wi\u0119kszo\u015bci\u0105 2\/3 g\u0142os\u00f3w i w podobnym kierunku idzie poprawka zg\u0142oszona przez pos\u0142\u00f3w z klubu Kukiz’15<\/a>. Daje to szans\u0119 na wi\u0119ksz\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 wybieranych s\u0119dzi\u00f3w od jednej opcji politycznej.
\nJednak lepiej by\u0142oby rozwa\u017cy\u0107 rozwi\u0105zanie podobne do ameryka\u0144skiego, gdzie kontrol\u0119 konstytucyjno\u015bci sprawuj\u0105 s\u0105dy<\/strong>, na czele z S\u0105dami Najwy\u017cszymi poszczeg\u00f3lnych stan\u00f3w i federalnym S\u0105dem Najwy\u017cszym. S\u0119dziowie s\u0105d\u00f3w powszechnych i SN maj\u0105 obecnie wi\u0119ksze gwarancje niezawis\u0142o\u015bci od Sejmu i rz\u0105du ni\u017c s\u0119dziowie TK, nie b\u0119d\u0105c wybierani przez parlament, nie b\u0119d\u0105c ograniczeni kadencj\u0105 i nie mog\u0105c po przej\u015bciu w stan spoczynku zajmowa\u0107 wymienionych stanowisk pa\u0144stwowych. Owszem, r\u00f3wnie\u017c i im stawia si\u0119 zarzuty upolitycznienia, ale jednak czynnik\u00f3w upolityczniaj\u0105cych jest mniej i mo\u017ce temu w pewnej mierze zapobiec bezpo\u015brednie wybieranie s\u0119dzi\u00f3w<\/strong>. Te\u017c jak w USA.
\nNapisanie nowej Konstytucji to odr\u0119bna sprawa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1361"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1361"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1364,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1361\/revisions\/1364"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}