Śmieszą mnie trochę komentarze osób o poglądach prawicowych, narzekających na „gender w sporcie” i nierówność szans polskiej olimpijki konkurującej w biegu na 800 metrów z Caster Semenyą z RPA i innymi zawodniczkami z Afryki o wyraźnie męskich rysach. Narzekanie na nierówność naturalnych szans to bowiem raczej domena lewicy, a przewaga Semenyi wynika z przyczyn naturalnych – jest najprawdopodobniej wynikiem dużo wyższego niż przeciętny naturalnego poziomu testosteronu w organizmie (co wpływa też na budowę ciała). Podobnie jest prawdopodobnie też z dwiema pozostałymi zawodniczkami z Afryki, które zdobyły srebrny i brązowy medal – o ile nie jest to skutek stosowania środków dopingujących, czego jednak póki co nie stwierdzono.
Przewaga fizyczna Semenyi nad rywalkami ma takie same naturalne przyczyny, jak przewaga np. Murzynów wywodzących się z Afryki Zachodniej w biegach sprinterskich (wynikająca z większej ilości włókien szybkokurczliwych w mięśniach), przewaga osób o wysokim wzroście w koszykówce czy przewaga naturalnie większego i cięższego zawodnika nad mniejszym w sumo. Albo przewaga narciarza Eero Mäntyranty, siedmiokrotnego medalisty olimpijskiego, którego organizm dzięki nietypowym genom produkował o 65% więcej czerwonych ciałek krwi niż u przeciętnego mężczyzny.
Tak naprawdę problem tkwi w pierwotnej próbie wyrównywania szans, czyli w tym, że w większości sportów istnieją odrębne konkurencje dla kobiet (jako „słabszej płci”) i mężczyzn. Gdy je tworzono – tradycja odrębnych zawodów sportowych kobiet wywodzi się jeszcze ze starożytności (np. zawody kobiet w Sparcie, Igrzyska Herajskie) – wszystkim wydawało się, że biologiczna granica między płciami jest ostra i oczywista. Okazało się jednak, że wbrew temu, co wydaje się niektórym, tak nie jest. Istnieją niełatwe do jednoznacznego zaklasyfikowania „przypadki graniczne” i właśnie przynależność do tych „przypadków granicznych” może czasami sprzyjać sukcesom w konkurencjach przeznaczonych dla „słabszej płci”.
Do pewnego momentu sobie tego nie uświadamiano i nikt nie myślał o sprawdzaniu „kobiecości” zawodniczek. Dzięki temu nie wzbudzało w nikim kontrowersji to, że złoty i srebrny medal olimpijski dla Polski zdobyła Stanisława Walasiewicz – która, jak się okazało po kilkudziesięciu latach podczas sekcji zwłok, miała cechy hermafrodyty (częściowo rozwinięte męskie genitalia i obecność „męskiego” chromosomu Y w większości zbadanych komórek).
Potem zaczęto przeprowadzać badania fizyczne zawodniczek, jednak i one nie wykrywały wszystkich „przypadków granicznych”. Pod koniec lat 60. XX w. zaczęto sprawdzać obecność chromosomu Y w organizmie. Efektem tego było odsunięcie od zawodów sportowych kolejnej polskiej złotej i brązowej medalistki olimpijskiej, Ewy Kłobukowskiej, u której taki chromosom znaleziono (okazało się, że jest ona tzw. mozaiką genetyczną z zarówno zestawem chromosomów XX, jak i XXY w komórkach). Jednak czy można powiedzieć, że Ewa Kłobukowska, która urodziła później dziecko, nie jest kobietą? Testy genetyczne z uwagi na podobne przypadki (ogółem dyskwalifikacji na najwyższym poziomie rywalizacji było kilkaset, zdarzało się nawet, że w komórkach niewątpliwych pod względem fizycznym kobiet znajdowano wyłącznie „męski” zestaw chromosomów XY) uznano ostatecznie za niespełniające swojego celu i w 1999 roku zostały zarzucone. Ostatnio modne stały się testy hormonalne i pomysł wyznaczania określonego poziomu testosteronu jako kryterium określającego „kobiecość” w zawodach sportowych. Bo to właśnie testosteron, jak się powszechnie przyjmuje, jest czynnikiem wpływającym na wyraźną przewagę fizyczną mężczyzn. Tylko że z drugiej strony zdarzają się nierzadko mężczyźni z niższym od typowego poziomem testosteronu w organizmie (również startujący w zawodach sportowych najwyższej rangi), ale nikt nie kwestionuje ich męskości i nikt nie proponuje im rywalizacji z kobietami. Można więc na to spojrzeć inaczej: że jest to wykluczanie z rywalizacji kobiet właśnie tych najbardziej do niej w naturalny sposób predysponowanych, bądź też nakazywanie im, jeśli chcą w tej rywalizacji pozostać, poddawania się swoistemu antydopingowi – terapii upośledzającej te predyspozycje (nawet zabiegom chirurgicznym). To tak, jakby wykluczać osoby z „nadmierną” liczbą włókien szybkokurczliwych w mięśniach z rywalizacji sprinterów albo kazać im biec z ciężarkami.
Poza tym jest to kryterium arbitralne: jeżeli założyć, że wyższy poziom testosteronu daje fizyczną przewagę, to dlaczego akurat przewaga dawana przez poziom ok. trzykrotnie wyższy od uznanego za typowy – 10 nmol/l (takie kryterium przyjmowano na mistrzostwach świata w lekkiej atletyce w 2011 i 2013 r.) ma być uznawana za dopuszczalną i „sprawiedliwą”, a minimalnie wyższa już nie?
Typowy dla mężczyzn poziom testosteronu sam w sobie nie czyni nikogo jeszcze mężczyzną, tak samo jak jego poziom typowy dla kobiet nie czyni jeszcze nikogo kobietą. Płeć określana jest przez szereg kryteriów i czasami mogą występować tu anomalie polegające na niespełnieniu któregoś z nich lub spełnieniu w sposób charakterystyczny dla płci przeciwnej – to są właśnie „przypadki graniczne”. Owszem, skoro organizuje się zawody z podziałem na płeć, to jakieś kryterium określenia płci trzeba tu przyjąć – jednak opowiadałbym się za przyjęciem tu kryterium tradycyjnego, jakim jest wygląd zewnętrzny i rola pełniona w społeczeństwie. Stanisława Walasiewicz i Ewa Kłobukowska to kobiety. I Caster Semenya też.

\u015amiesz\u0105 mnie troch\u0119 komentarze os\u00f3b o pogl\u0105dach prawicowych, narzekaj\u0105cych na „gender w sporcie” i nier\u00f3wno\u015b\u0107 szans polskiej olimpijki konkuruj\u0105cej w biegu na 800 metr\u00f3w z Caster Semeny\u0105 z RPA i innymi zawodniczkami z Afryki o wyra\u017anie m\u0119skich rysach. Narzekanie na nier\u00f3wno\u015b\u0107 naturalnych szans to bowiem raczej domena lewicy, a przewaga Semenyi wynika z przyczyn naturalnych – jest najprawdopodobniej wynikiem du\u017co wy\u017cszego ni\u017c przeci\u0119tny naturalnego poziomu testosteronu w organizmie (co wp\u0142ywa te\u017c na budow\u0119 cia\u0142a). Podobnie jest prawdopodobnie te\u017c z dwiema pozosta\u0142ymi zawodniczkami z Afryki, kt\u00f3re zdoby\u0142y srebrny i br\u0105zowy medal – o ile nie jest to skutek stosowania \u015brodk\u00f3w dopinguj\u0105cych, czego jednak p\u00f3ki co nie stwierdzono.
\nPrzewaga fizyczna Semenyi nad rywalkami ma takie same naturalne przyczyny, jak przewaga np. Murzyn\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 z Afryki Zachodniej w biegach sprinterskich (wynikaj\u0105ca z wi\u0119kszej ilo\u015bci w\u0142\u00f3kien szybkokurczliwych w mi\u0119\u015bniach<\/a>), przewaga os\u00f3b o wysokim wzro\u015bcie w koszyk\u00f3wce czy przewaga naturalnie wi\u0119kszego i ci\u0119\u017cszego zawodnika nad mniejszym w sumo. Albo przewaga narciarza Eero M\u00e4ntyranty<\/a>, siedmiokrotnego medalisty olimpijskiego, kt\u00f3rego organizm dzi\u0119ki nietypowym genom produkowa\u0142 o 65% wi\u0119cej czerwonych cia\u0142ek krwi ni\u017c u przeci\u0119tnego m\u0119\u017cczyzny<\/a>.
\nTak naprawd\u0119 problem tkwi w pierwotnej pr\u00f3bie wyr\u00f3wnywania szans, czyli w tym, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci sport\u00f3w istniej\u0105 odr\u0119bne konkurencje dla kobiet (jako „s\u0142abszej p\u0142ci”) i m\u0119\u017cczyzn<\/strong>. Gdy je tworzono – tradycja odr\u0119bnych zawod\u00f3w sportowych kobiet wywodzi si\u0119 jeszcze ze staro\u017cytno\u015bci (np. zawody kobiet w Sparcie, Igrzyska Herajskie<\/a>) – wszystkim wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce biologiczna granica mi\u0119dzy p\u0142ciami jest ostra i oczywista. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce wbrew temu, co wydaje si\u0119 niekt\u00f3rym, tak nie jest. Istniej\u0105 nie\u0142atwe do jednoznacznego zaklasyfikowania „przypadki graniczne” i w\u0142a\u015bnie przynale\u017cno\u015b\u0107 do tych „przypadk\u00f3w granicznych” mo\u017ce czasami sprzyja\u0107 sukcesom w konkurencjach przeznaczonych dla „s\u0142abszej p\u0142ci”.
\nDo pewnego momentu sobie tego nie u\u015bwiadamiano i nikt nie my\u015bla\u0142 o sprawdzaniu „kobieco\u015bci” zawodniczek. Dzi\u0119ki temu nie wzbudza\u0142o w nikim kontrowersji to, \u017ce z\u0142oty i srebrny medal olimpijski dla Polski zdoby\u0142a Stanis\u0142awa Walasiewicz – kt\u00f3ra, jak si\u0119 okaza\u0142o po kilkudziesi\u0119ciu latach podczas sekcji zw\u0142ok, mia\u0142a cechy hermafrodyty<\/a> (cz\u0119\u015bciowo rozwini\u0119te m\u0119skie genitalia i obecno\u015b\u0107 „m\u0119skiego” chromosomu Y w wi\u0119kszo\u015bci zbadanych kom\u00f3rek).
\nPotem zacz\u0119to przeprowadza\u0107 badania fizyczne zawodniczek, jednak i one nie wykrywa\u0142y wszystkich „przypadk\u00f3w granicznych”. Pod koniec lat 60. XX w. zacz\u0119to sprawdza\u0107 obecno\u015b\u0107 chromosomu Y w organizmie. Efektem tego by\u0142o odsuni\u0119cie od zawod\u00f3w sportowych kolejnej polskiej z\u0142otej i br\u0105zowej medalistki olimpijskiej, Ewy K\u0142obukowskiej, u kt\u00f3rej taki chromosom znaleziono (okaza\u0142o si\u0119<\/a>, \u017ce jest ona tzw. mozaik\u0105 genetyczn\u0105<\/a> z zar\u00f3wno zestawem chromosom\u00f3w XX, jak i XXY w kom\u00f3rkach). Jednak czy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Ewa K\u0142obukowska, kt\u00f3ra urodzi\u0142a p\u00f3\u017aniej dziecko, nie jest kobiet\u0105? Testy genetyczne z uwagi na podobne przypadki (og\u00f3\u0142em dyskwalifikacji na najwy\u017cszym poziomie rywalizacji by\u0142o kilkaset<\/a>, zdarza\u0142o si\u0119 nawet, \u017ce w kom\u00f3rkach niew\u0105tpliwych pod wzgl\u0119dem fizycznym kobiet znajdowano wy\u0142\u0105cznie „m\u0119ski” zestaw chromosom\u00f3w XY<\/a>) uznano ostatecznie za niespe\u0142niaj\u0105ce swojego celu i w 1999 roku zosta\u0142y zarzucone. Ostatnio modne sta\u0142y si\u0119 testy hormonalne i pomys\u0142 wyznaczania okre\u015blonego poziomu testosteronu jako kryterium okre\u015blaj\u0105cego „kobieco\u015b\u0107” w zawodach sportowych. Bo to w\u0142a\u015bnie testosteron, jak si\u0119 powszechnie przyjmuje, jest czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na wyra\u017an\u0105 przewag\u0119 fizyczn\u0105 m\u0119\u017cczyzn. Tylko \u017ce z drugiej strony zdarzaj\u0105 si\u0119 nierzadko m\u0119\u017cczy\u017ani z ni\u017cszym od typowego poziomem testosteronu w organizmie (r\u00f3wnie\u017c startuj\u0105cy w zawodach sportowych najwy\u017cszej rangi<\/a>), ale nikt nie kwestionuje ich m\u0119sko\u015bci i nikt nie proponuje im rywalizacji z kobietami. Mo\u017cna wi\u0119c na to spojrze\u0107 inaczej: \u017ce jest to wykluczanie z rywalizacji kobiet w\u0142a\u015bnie tych najbardziej do niej w naturalny spos\u00f3b predysponowanych, b\u0105d\u017a te\u017c nakazywanie im, je\u015bli chc\u0105 w tej rywalizacji pozosta\u0107, poddawania si\u0119 swoistemu antydopingowi – terapii upo\u015bledzaj\u0105cej te predyspozycje (nawet zabiegom chirurgicznym). To tak, jakby wyklucza\u0107 osoby z „nadmiern\u0105” liczb\u0105 w\u0142\u00f3kien szybkokurczliwych w mi\u0119\u015bniach z rywalizacji sprinter\u00f3w albo kaza\u0107 im biec z ci\u0119\u017carkami.
\nPoza tym jest to kryterium arbitralne: je\u017celi za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce wy\u017cszy poziom testosteronu daje fizyczn\u0105 przewag\u0119, to dlaczego akurat przewaga dawana przez poziom ok. trzykrotnie wy\u017cszy od uznanego za typowy – 10 nmol\/l (takie kryterium przyjmowano na mistrzostwach \u015bwiata w lekkiej atletyce w 2011 i 2013 r.<\/a>) ma by\u0107 uznawana za dopuszczaln\u0105 i „sprawiedliw\u0105”, a minimalnie wy\u017csza ju\u017c nie?
\nTypowy dla m\u0119\u017cczyzn poziom testosteronu sam w sobie nie czyni nikogo jeszcze m\u0119\u017cczyzn\u0105, tak samo jak jego poziom typowy dla kobiet nie czyni jeszcze nikogo kobiet\u0105. P\u0142e\u0107 okre\u015blana jest przez szereg kryteri\u00f3w<\/a> i czasami mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 tu anomalie polegaj\u0105ce na niespe\u0142nieniu kt\u00f3rego\u015b z nich lub spe\u0142nieniu w spos\u00f3b charakterystyczny dla p\u0142ci przeciwnej – to s\u0105 w\u0142a\u015bnie „przypadki graniczne”. Owszem, skoro organizuje si\u0119 zawody z podzia\u0142em na p\u0142e\u0107, to jakie\u015b kryterium okre\u015blenia p\u0142ci trzeba tu przyj\u0105\u0107 – jednak opowiada\u0142bym si\u0119 za przyj\u0119ciem tu kryterium tradycyjnego, jakim jest wygl\u0105d zewn\u0119trzny i rola pe\u0142niona w spo\u0142ecze\u0144stwie<\/strong>. Stanis\u0142awa Walasiewicz i Ewa K\u0142obukowska to kobiety. I Caster Semenya te\u017c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1396"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1396"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1396\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1398,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1396\/revisions\/1398"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1396"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1396"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1396"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}