Hans Hermann-Hoppe, profesor ekonomii na Uniwersytecie Nevady w Las Vegas, jest znany jako autor teorii, zgodnie z którą (między innymi) państwa o monarchicznej formie rządów są ze swej istoty ekonomicznie i etycznie lepsze od państw demokratycznych. Według Hoppego, jest to spowodowane przede wszystkim tym, że mając w perspektywie władzę teoretycznie dożywotnią, a często i dziedziczną, monarcha będzie kierował się w swoich działaniach bardziej „długofalowymi” celami, dążąc do utrzymania, a nawet zwiększania bogactwa kraju, którym rządzi:

Hans Hermann-Hoppe, profesor ekonomii na Uniwersytecie Nevady w Las Vegas, jest znany jako autor teorii, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 (mi\u0119dzy innymi) pa\u0144stwa o monarchicznej formie rz\u0105d\u00f3w s\u0105 ze swej istoty ekonomicznie i etycznie lepsze od pa\u0144stw demokratycznych. Wed\u0142ug Hoppego, jest to spowodowane przede wszystkim tym, \u017ce maj\u0105c w perspektywie w\u0142adz\u0119 teoretycznie do\u017cywotni\u0105, a cz\u0119sto i dziedziczn\u0105, monarcha b\u0119dzie kierowa\u0142 si\u0119 w swoich dzia\u0142aniach bardziej „d\u0142ugofalowymi” celami, d\u0105\u017c\u0105c do utrzymania, a nawet zwi\u0119kszania bogactwa kraju, kt\u00f3rym rz\u0105dzi:
\n „Zar\u00f3wno kr\u00f3lowie i prezydenci b\u0119d\u0105 produkowa\u0107 \u201ez\u0142a\u201d, cho\u0107 kr\u00f3l, z powodu, \u017ce jest \u201ew\u0142a\u015bcicielem\u201d monopolu, kt\u00f3ry mo\u017ce sprzeda\u0107 czy przekaza\u0107 potomnym, b\u0119dzie raczej troszczy\u0142 si\u0119 o reperkusje swoich dzia\u0142a\u0144 w wa\u017ckich kwestiach. Jako w\u0142a\u015bciciel ca\u0142ego pakietu akcji do \u201eswojego\u201d terytorium, kr\u00f3l b\u0119dzie por\u00f3wnywalnie bardziej zorientowany w przysz\u0142o\u015b\u0107. W celu zachowania, czy zwi\u0119kszenia warto\u015bci swojej w\u0142asno\u015bci, b\u0119dzie j\u0105 eksploatowa\u0142 niezbyt mocno, z pewnym wyrachowaniem. Dla kontrastu, tymczasowy i wymienialny demokratyczny zarz\u0105dca nie jest w\u0142a\u015bcicielem kraju, ale jak d\u0142ugo pozostaje na urz\u0119dzie, ma zezwolenie na wykorzystywanie tego faktu na swoj\u0105 korzy\u015b\u0107. Nie posiada akcji, ale jest prezesem zarz\u0105du. To nie eliminuje wyzysku, ale sprawia, \u017ce wyzysk jest nastawiony na czas tera\u017aniejszy i niezbyt wyrachowany, to jest dzia\u0142ania nie bior\u0105 pod uwag\u0119 warto\u015bci akcji”<\/em>. (Cytat st\u0105d<\/a>).
\n „Kr\u00f3l by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem jakiego\u015b terytorium i m\u00f3g\u0142 je przekaza\u0107 synowi, dlatego stara\u0142 si\u0119 zachowa\u0107 jego warto\u015b\u0107. W\u0142adca demokratyczny by\u0142 i jest tymczasowym dzier\u017cawc\u0105, pr\u00f3buje wi\u0119c maksymalizowa\u0107 bie\u017c\u0105ce przychody rz\u0105du z rozmaitych \u017ar\u00f3de\u0142 kosztem warto\u015bci kapita\u0142u, tym samym marnuj\u0105c go”<\/em>. (Cytat st\u0105d<\/a>).
\nTen sam mechanizm zdaniem Hoppego dzia\u0142a te\u017c w przypadku wojen:
\n„Z powodu tego, \u017ce koszty w\u0142asnej agresji kr\u00f3lowie i prezydenci mog\u0105 (za po\u015brednictwem podatk\u00f3w) przerzuca\u0107 na innych, b\u0119d\u0105 bardziej ni\u017c \u201enormalnie\u201d agresywni i sk\u0142onni do wojen. Jednak\u017ce motywacja kr\u00f3la do wszcz\u0119cia wojny jest typowo oparta na konflikcie o posiadanie\/dziedziczenie. Cel jego wojny jest materialny i terytorialny: obj\u0119cie kontroli nad jakim\u015b kawa\u0142kiem terenu i jego mieszka\u0144cami. I aby osi\u0105gn\u0105\u0107 ten cel, jest w jego interesie rozr\u00f3\u017cnia\u0107 pomi\u0119dzy wojownikami (wrogami i celami ataku) a cywilami i ich w\u0142asno\u015bci\u0105 (aby nie zosta\u0142a wci\u0105gni\u0119ci w wojn\u0119 i zniszczeni). Demokracja przemieni\u0142a ograniczone wojny kr\u00f3l\u00f3w w wojny totalne. Motywy wojny sta\u0142y si\u0119 ideologiczne \u2013 demokracja, wolno\u015b\u0107, cywilizacja, ludzko\u015b\u0107”<\/em>. (Cytat st\u0105d<\/a>).
\nPonadto, wg Hoppego, demokratyczna forma rz\u0105d\u00f3w – w odr\u00f3\u017cnieniu od monarchicznej – sprzyja dostawaniu si\u0119 do w\u0142adzy jednostek niemoralnych:
\n „Kr\u00f3lowie, kt\u00f3rzy otrzymuj\u0105 swoje stanowisko poprzez urodzenie, mog\u0105 by\u0107 nieszkodliwymi dyletantami albo przyzwoitymi lud\u017ami. (Je\u015bli trafi si\u0119 \u201eszaleniec\u201d, zostanie szybko ograniczony, albo, je\u015bli zajdzie potrzeba, zabity, przez tych krewnych, kt\u00f3rym zale\u017cy na w\u0142asno\u015bci dynastii). Zupe\u0142nie przeciwnie, wyb\u00f3r rz\u0105dowych w\u0142adc\u00f3w w powszechnych wyborach sprawia, \u017ce jest praktycznie niemo\u017cliwym, aby nieszkodliwa czy przyzwoita osoba kiedykolwiek dotar\u0142a na szczyty. Prezydenci i premierzy docieraj\u0105 na swoje pozycje z powodu swojej efektywno\u015bci w roli moralnie nieograniczonych demagog\u00f3w. W ten spos\u00f3b demokracja zapewnia, \u017ce tylko niebezpieczni ludzie dotr\u0105 do szczyt\u00f3w rz\u0105du”<\/em>. (Cytat st\u0105d<\/a>).
\nTeoria ta, przedstawiona w szczeg\u00f3\u0142ach w ksi\u0105\u017cce Demokracja, b\u00f3g, kt\u00f3ry zawi\u00f3d\u0142<\/em><\/a>,wydaje si\u0119 sensowna i logiczna. Hoppe przytacza te\u017c historyczne fakty, kt\u00f3re maj\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o jej s\u0142uszno\u015bci:
\n„W trakcie trwania epoki monarchicznej, w okresie przed I Wojn\u0105 \u015awiatow\u0105, wydatki rz\u0105dowe, rozumiane jako procent PKB, rzadko przekracza\u0142y 5%. Od tamtego czasu wzros\u0142y one \u015brednio do 50%. Przed I Wojn\u0105 \u015awiatow\u0105 rz\u0105dy zatrudnia\u0142y zwykle mniej ni\u017c 3% pracuj\u0105cej populacji. Od tamtej pory odsetek ten wzr\u00f3s\u0142 do poziomu 15 – 20%. Era monarchiczna wi\u0105za\u0142a si\u0119 z pieni\u0105dzem kruszcowym (z\u0142otem), kt\u00f3rego si\u0142a nabywcza stopniowo ros\u0142a. Dla odmiany, era demokratyczna jest er\u0105 pieni\u0105dza papierowego, kt\u00f3rego si\u0142a nabywcza nieustannie maleje.
\nKr\u00f3lowie stale pogr\u0105\u017cali si\u0119 w d\u0142ugach, jednak podczas okres\u00f3w pokoju zwykle je sp\u0142acali. W czasach demokracji d\u0142ugi rz\u0105d\u00f3w, zar\u00f3wno podczas wojny, jak i pokoju, wzros\u0142y do niewiarygodnych rozmiar\u00f3w. Faktyczna stopa oprocentowania w epoce rz\u0105d\u00f3w monarchii stopniowo spada\u0142a do warto\u015bci r\u00f3wnej w przybli\u017ceniu 2%. Od tej pory realne stopy oprocentowania (warto\u015bci nominalne z uwzgl\u0119dnieniem inflacji) wzros\u0142y do poziomu 5% \u2013 r\u00f3wnego warto\u015bciom XV-wiecznym. Legislacja praktycznie nie istnia\u0142a a\u017c do ko\u0144ca XIX wieku. Dzisiaj, w ci\u0105gu pojedynczego roku ustanawia si\u0119 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ustaw i regulacji. Poziom oszcz\u0119dno\u015bci, zamiast rosn\u0105\u0107 wraz ze wzrostem dochod\u00f3w, maleje, a wska\u017aniki rozpadu rodziny i przest\u0119pczo\u015bci stale pn\u0105 si\u0119 do g\u00f3ry”<\/em>. (Cytat st\u0105d<\/a>).
\nJednak teoria Hoppego wydaje si\u0119 za\u0142amywa\u0107 w przypadku wi\u0119kszo\u015bci dzisiejszych i XX-wiecznych dyktatur. Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 wp\u00f3\u0142czesnych pa\u0144stw rz\u0105dzonych niedemokratycznie, przez autokratycznych w\u0142adc\u00f3w, kt\u00f3rych mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 z niegdysiejszymi monarchami, charakteryzuje si\u0119 wysokim poziomem ingerencji pa\u0144stwa w gospodark\u0119, niskim stopniem wolno\u015bci gospodarczej (a przewa\u017cnie i wolno\u015bci w innych obszarach \u017cycia) oraz du\u017c\u0105 agresj\u0105. S\u0105 to te\u017c na og\u00f3\u0142 kraje zaliczaj\u0105ce si\u0119 do biednych, z kilkoma wyj\u0105tkami reprezentuj\u0105cymi pa\u0144stwa dysponuj\u0105ce du\u017cymi bogactwami naturalnymi, g\u0142\u00f3wnie rop\u0105 naftow\u0105.
\nAby nie by\u0107 go\u0142os\u0142ownym: w tegorocznym Indeksie Wolno\u015bci Ekonomicznej<\/a> sporz\u0105dzonym przez Heritage Foundation<\/a> (bior\u0105cym pod uwag\u0119 takie czynniki, jak wolnos\u0107 prowadzenia biznesu, wolno\u015b\u0107 handlu, wolno\u015b\u0107 od interwencji w pieni\u0105dz, wolno\u015b\u0107 od podatk\u00f3w, wolno\u015b\u0107 rynku pracy, wolno\u015b\u0107 inwestowania, wolno\u015b\u0107 rynku finansowego, wolno\u015b\u0107 od korupcji, poszanowanie praw w\u0142asno\u015bci, stopie\u0144 wydatk\u00f3w rz\u0105du) na 20 pa\u0144stw o najmniejszej wolno\u015bci jest 10 ewidentnych dyktatur (Korea P\u00f3\u0142nocna, Kuba, Libia, Birma, Kongo-Brazzaville, Angola, Czad, Syria, Laos, Wietnam), 4 pa\u0144stwa z silnymi cechami dyktatury (Zimbabwe, Iran, Bia\u0142oru\u015b, Togo) i 3 kraje, kt\u00f3re niedawno przesta\u0142y by\u0107 (przynajmniej formalnie – wybory) dyktaturami (Turkmenistan, Gwinea-Bissau, Sierra Leone). Trzy ostatnie miejsca okupuj\u0105 kraje, gdzie dyktatorzy rz\u0105dz\u0105 bardzo d\u0142ugo (Korea P\u00f3\u0142nocna, Kuba i Libia). Trzy pa\u0144stwa (Korea P\u00f3\u0142nocna, Syria i Togo) to pa\u0144stwa, gdzie dosz\u0142o do odziedziczenia w\u0142adzy.
\nDla odmiany, w pierwszej dwudziestce Indeksu, w\u015br\u00f3d pa\u0144stw pozwalaj\u0105cych na najwi\u0119ksz\u0105 wolno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, nie ma ani jednej dyktatury, pomijaj\u0105c stanowi\u0105cy cz\u0119\u015b\u0107 Chin Hongkong, kt\u00f3ry jednak swoj\u0105 pozycj\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0142 b\u0119d\u0105c koloni\u0105 pa\u0144stwa jak najbardziej demokratycznego – Wielkiej Brytanii. Ale nie jest to dow\u00f3d na dobrodziejstwa braku demokracji w Chinach, bo kraj ten w rankingu zajmuje dopiero 119 miejsce.
\nPrzewagi wsp\u00f3\u0142czesnych dyktatur nad demokracjami nie pokazuj\u0105 te\u017c inne rankingi, takie jak Fraser Institute<\/a> <\/a>(wolno\u015b\u0107 gospodarcza), Transparency International<\/a> (korupcja) czy Freedom House<\/a> (prawa jednostki i autonomia osobista, wolno\u015b\u0107 sumienia i wyznania, wolno\u015b\u0107 prasy). R\u00f3wnie\u017c statystyki pokazuj\u0105ce np. doch\u00f3d narodowy na g\u0142ow\u0119 w danym kraju (np. autorstwa Banku \u015awiatowego<\/a>) nie wskazuj\u0105, aby dyktatury by\u0142y pod tym wzgl\u0119dem lepsze.
\nNo i najwi\u0119kszymi mordercami ludno\u015bci cywilnej w XX wieku by\u0142y pa\u0144stwa rz\u0105dzone po dyktatorsku: Chiny Ludowe, ZSRR, III Rzesza, Chiny Czang-Kai-Szeka, cesarska Japonia w latach 1936-1945, Kambod\u017ca Pol Pota i Imperium Osma\u0144skie za rz\u0105d\u00f3w „m\u0142odoturk\u00f3w”.
\nJaki jest pow\u00f3d tego, \u017ce teoria Hoppego w tym przypadku wydaje si\u0119 nie sprawdza\u0107?
\nPrzyznaj\u0119, \u017ce nie mam na to jednoznacznej odpowiedzi. Mam kilka hipotez:
\n1) Istotnym czynnikiem jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprzedania ca\u0142o\u015bci lub cz\u0119\u015bci posiadanego kapita\u0142u (w tym przypadku terytorium, nad kt\u00f3rym si\u0119 panuje). Poniewa\u017c we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie nie jest to akceptowane przez prawo i praktyk\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105, w\u0142adcy-dyktatorzy nie bior\u0105 tego pod uwag\u0119, co zmniejsza ich dba\u0142o\u015b\u0107 o to, by nie eksploatowa\u0107 nadmiernie kraju, kt\u00f3rym rz\u0105dz\u0105.
\n2) W\u0142adcom nie op\u0142aca si\u0119 podnosi\u0107 warto\u015bci kraju, kt\u00f3rym rz\u0105dz\u0105 powy\u017cej pewnej granicy, bo musia\u0142oby to by\u0107 koniecznie zwi\u0105zane z tym, \u017ce spadn\u0105 ich osobiste zyski. By\u0107 mo\u017ce istnieje zale\u017cno\u015b\u0107 powoduj\u0105ca, \u017ce np. dwukrotne zwi\u0119kszenie bogactwa kraju wskutek odpowiedniej polityki w\u0142adcy skutkuje z konieczno\u015bci tym, \u017ce on sam w tym bogactwie b\u0119dzie mia\u0142 trzykrotnie mniejszy udzia\u0142. Czy Fidel Castro, kt\u00f3rego maj\u0105tek szacowany jest na 900 milion\u00f3w dolar\u00f3w<\/a>, by\u0142by w stanie go zgromadzi\u0107 prowadz\u0105c tak\u0105 polityk\u0119, kt\u00f3ra poprawi\u0142aby dobrobyt na Kubie?
\n3) W\u0142adcom nie op\u0142aca si\u0119 podnosi\u0107 warto\u015bci kraju, kt\u00f3rym rz\u0105dz\u0105, bo os\u0142abiliby swoj\u0105 w\u0142adz\u0119. \u0141atwiej rz\u0105dzi\u0107 biednymi masami, ni\u017c spo\u0142ecze\u0144stwem z siln\u0105 niezale\u017cn\u0105 klas\u0105 \u015bredni\u0105.
\n4) Monarcha czy dyktator nigdy nie rz\u0105dzi sam. Musi opiera\u0107 si\u0119 na aparacie w\u0142adzy, kt\u00f3ry ma w\u0142asne interesy. Cz\u0142onkowie tego aparatu s\u0105 tak samo w sytuacji „zarz\u0105dc\u00f3w” jak politycy i biurokraci w demokracji i zachowuj\u0105 si\u0119 tak samo, d\u0105\u017c\u0105c do maksymalizacji swojej w\u0142adzy i b\u0119d\u0105c w swej masie nakierowani na kr\u00f3tkoterminowe zyski. Etatyzacja jest procesem \u017cywio\u0142owym, kt\u00f3rego autokrata, tak samo jak rz\u0105d demokratyczny, zasadniczo nie kontroluje. R\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy stopniem etatyzmu w „erze demokracji” i „erze monarchii” nie wynika ze zmiany formy rz\u0105d\u00f3w, ale jest wynikiem ci\u0105g\u0142ego, post\u0119puj\u0105cego procesu maj\u0105cego w rzeczywisto\u015bci inne \u017ar\u00f3d\u0142a. Zast\u0105pienie monarchii demokracjami by\u0142o (nieskutecznym co do swoich cel\u00f3w) rezultatem oporu przeciwko temu procesowi (po\u015brednio Hoppe te\u017c to zauwa\u017ca: „To w\u0142a\u015bnie wyg\u00f3rowane koszty sprawiedliwo\u015bci oraz wyko\u015blawianie przez kr\u00f3la \u2013 postawionego w roli monopolistycznego s\u0119dziego i rozjemcy \u2013 prastarych praw, uruchomi\u0142o w przesz\u0142o\u015bci opozycj\u0119 przeciwko monarchii”<\/em>). Ta hipoteza opiera si\u0119 na nie-Marksowskim materializmie historycznym prof. Leszka Nowaka<\/a>.
\nJest jeszcze hipoteza 5), kt\u00f3rej jednak osobi\u015bcie nie przyjmuj\u0119, bo jest dla mnie bzdurna. Hipoteza ta m\u00f3wi, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne dyktatury, zw\u0142aszcza te komunistyczne, s\u0105 w rzeczywisto\u015bci przejawami demokracji. Sam Hoppe wyra\u017ca pogl\u0105d (moim zdaniem w oczywisty spos\u00f3b mylny), \u017ce sowiecki socjalizm ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w demokracji.
\nBy\u0107 mo\u017ce kto\u015b znajdzie lepsze wyt\u0142umaczenie?
\nZapraszam do dyskusji.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}