„Polska ze względu na swoje tradycje historyczne, ze względu na swoje położenie geopolityczne, także ze względu na swoją konstytucję jest i pozostanie państwem unitarnym” – powiedział wicepremier Jarosław Gowin na konwencji PiS w Katowicach. Dodał też, że propozycje federalizacji „są zabójczo niebezpieczne dla Polski”.
Pan Gowin najwyraźniej słabo zna historię. Przez ponad 200 lat Polska wraz z Wielkim Księstwem Litewskim tworzyła (jedno z pierwszych w Europie) państwo federalne – Rzeczpospolitą – z jednym królem i sejmem, ale z dwoma rządami, armiami i strukturami sądowniczymi. Przy czym poszczególne ziemie miały autonomię znacznie większą niż obecnie, np. przez pewien okres o podatkach, zaciągu żołnierzy i organizowaniu pospolitego ruszenia decydowały w praktyce sejmiki ziemskie, specjalną autonomię w różnym stopniu miały także niektóre miasta (np. Gdańsk), Księstwo Kurlandii (lenno Rzeczypospolitej jako całości), Prusy Książęce (lenno Polski), biskupie Księstwo Warmińskie, Księstwo Inflanckie (wspólne województwo Rzeczypospolitej), powiat piltyński, a także Żydzi, zorganizowani we własne gminy (kahały), rządzące się własnymi prawami i wysyłające przedstawicieli na tzw. Sejm Czterech Ziem. Istniejące do 1790 r. Księstwo Siewierskie pod władzą kolejnych biskupów krakowskich było natomiast nie tylko faktycznie, ale i formalnie państwem niezależnym od Rzeczypospolitej, choć jego władcy zasiadali w jej senacie i byli na stanowisko biskupa krakowskiego zatwierdzani przez polskiego króla.
W 1658 roku podjęto nawet próbę przekształcenia tej federacji w federację trójczłonową – miało zostać wyodrębnione osobne Księstwo Ruskie, do czego ostatecznie jednak nie doszło. Być może właśnie fakt, że nie zrobiono tego wcześniej, zaważył na tym, że Rzeczpospolita ostatecznie została wymazana z mapy świata. Bo Kozacy nie mając autonomii zażądali pełnej niezależności, doprowadziło to do wojen, zagarnięcia części Ukrainy przez rosnącą w potęgę Rosję i ogólnego osłabienia państwa.
Wcześniej Polska też nie była państwem całkiem unitarnym, bo autonomię miały np. Prusy Królewskie jako całość czy Mazowsze (jako osobne księstwo pozostające w zależności lennej od króla Polski aż do 1526 r.). O okresie rozbicia dzielnicowego nie wspomnę.
A później? II Rzeczpospolita była już państwem unitarnym, ale specjalną autonomią cieszyła się przyłączona do Polski w 1922 r. część Górnego Śląska – województwo śląskie, z własną „konstytucją” (Statutem Organicznym), sejmem i skarbem. Przyznano ją już w 1919 r. właśnie po to, by skłonić Ślązaków za opowiedzeniem się za przyłączeniem do Polski. A zniesiono formalnie dopiero w 1945 r. ustawą komunistycznej Krajowej Rady Narodowej, niezgodną z ówczesnym porządkiem konstytucyjnym.
Co do położenia, to warto wspomnieć, że akurat w Europie Środkowej federalizm jest dość popularny – obecnie państwami federalnymi są Niemcy (z długą tradycją federalizmu sięgającą czasów Świętego Cesarstwa Rzymskiego) i Austria, a do 1992 r. takim państwem była też Czechosłowacja. Państwem federalnym jest też Rosja, z którą Polska ma kawałek wspólnej granicy. I jakoś nikomu nie grożą tam z tego powodu żadne zabójcze niebezpieczeństwa. Czechy i Słowacja, zamieszkałe przez dwa narody o odmiennej historii i mówiące różnymi językami, rozstały się pokojowo i prosperują nie gorzej niż Polska. Na rozpad Niemiec, Austrii czy Rosji nic nie wskazuje. A gdyby nawet np. Bawaria czy inne landy odłączyły się od Niemiec, to co takiego zabójczo niebezpiecznego by się stało?
Jeśli federalizm jest zabójczo niebezpieczny, to dla polityków kierujących rządem centralnym. Bo ogranicza ich władzę. Zrozumiałe więc, że politycy PiS go nie chcą w sytuacji, gdy połową województw rządzi opozycja. Ale z tego samego powodu nie będą go realnie chcieli i politycy obecnych głównych partii opozycyjnych. Cokolwiek mówią. Gdy przez wiele lat rządzili, to przecież nie wprowadzili żadnej decentralizacji ani tym bardziej ustroju federalnego. Wicepremier Gowin i jego koalicyjni koledzy mogą spać spokojnie.

„Polska ze wzgl\u0119du na swoje tradycje historyczne, ze wzgl\u0119du na swoje po\u0142o\u017cenie geopolityczne, tak\u017ce ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 konstytucj\u0119 jest i pozostanie pa\u0144stwem unitarnym”<\/em> – powiedzia\u0142<\/a> wicepremier Jaros\u0142aw Gowin na konwencji PiS w Katowicach. Doda\u0142 te\u017c, \u017ce propozycje federalizacji „s\u0105 zab\u00f3jczo niebezpieczne dla Polski”<\/em>.
\nPan Gowin najwyra\u017aniej s\u0142abo zna histori\u0119. Przez ponad 200 lat Polska wraz z Wielkim Ksi\u0119stwem Litewskim tworzy\u0142a (jedno z pierwszych w Europie) pa\u0144stwo federalne – Rzeczpospolit\u0105 – z jednym kr\u00f3lem i sejmem, ale z dwoma rz\u0105dami, armiami i strukturami s\u0105downiczymi. Przy czym poszczeg\u00f3lne ziemie mia\u0142y autonomi\u0119 znacznie wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c obecnie, np. przez pewien okres o podatkach, zaci\u0105gu \u017co\u0142nierzy i organizowaniu pospolitego ruszenia decydowa\u0142y w praktyce sejmiki ziemskie, specjaln\u0105 autonomi\u0119 w r\u00f3\u017cnym stopniu mia\u0142y tak\u017ce niekt\u00f3re miasta (np. Gda\u0144sk), Ksi\u0119stwo Kurlandii (lenno Rzeczypospolitej jako ca\u0142o\u015bci), Prusy Ksi\u0105\u017c\u0119ce (lenno Polski), biskupie Ksi\u0119stwo Warmi\u0144skie, Ksi\u0119stwo Inflanckie (wsp\u00f3lne wojew\u00f3dztwo Rzeczypospolitej), powiat pilty\u0144ski, a tak\u017ce \u017bydzi, zorganizowani we w\u0142asne gminy (kaha\u0142y), rz\u0105dz\u0105ce si\u0119 w\u0142asnymi prawami i wysy\u0142aj\u0105ce przedstawicieli na tzw. Sejm Czterech Ziem. Istniej\u0105ce do 1790 r. Ksi\u0119stwo Siewierskie pod w\u0142adz\u0105 kolejnych biskup\u00f3w krakowskich by\u0142o natomiast nie tylko faktycznie, ale i formalnie pa\u0144stwem niezale\u017cnym od Rzeczypospolitej, cho\u0107 jego w\u0142adcy zasiadali w jej senacie i byli na stanowisko biskupa krakowskiego zatwierdzani przez polskiego kr\u00f3la.
\nW 1658 roku podj\u0119to nawet pr\u00f3b\u0119 przekszta\u0142cenia tej federacji w federacj\u0119 tr\u00f3jcz\u0142onow\u0105 – mia\u0142o zosta\u0107 wyodr\u0119bnione osobne Ksi\u0119stwo Ruskie, do czego ostatecznie jednak nie dosz\u0142o. By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie fakt, \u017ce nie zrobiono tego wcze\u015bniej, zawa\u017cy\u0142 na tym, \u017ce Rzeczpospolita ostatecznie zosta\u0142a wymazana z mapy \u015bwiata. Bo Kozacy nie maj\u0105c autonomii za\u017c\u0105dali pe\u0142nej niezale\u017cno\u015bci, doprowadzi\u0142o to do wojen, zagarni\u0119cia cz\u0119\u015bci Ukrainy przez rosn\u0105c\u0105 w pot\u0119g\u0119 Rosj\u0119 i og\u00f3lnego os\u0142abienia pa\u0144stwa.
\nWcze\u015bniej Polska te\u017c nie by\u0142a pa\u0144stwem ca\u0142kiem unitarnym, bo autonomi\u0119 mia\u0142y np. Prusy Kr\u00f3lewskie jako ca\u0142o\u015b\u0107 czy Mazowsze (jako osobne ksi\u0119stwo pozostaj\u0105ce w zale\u017cno\u015bci lennej od kr\u00f3la Polski a\u017c do 1526 r.). O okresie rozbicia dzielnicowego nie wspomn\u0119.
\nA p\u00f3\u017aniej? II Rzeczpospolita by\u0142a ju\u017c pa\u0144stwem unitarnym, ale specjaln\u0105 autonomi\u0105 cieszy\u0142a si\u0119 przy\u0142\u0105czona do Polski w 1922 r. cz\u0119\u015b\u0107 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska – wojew\u00f3dztwo \u015bl\u0105skie, z w\u0142asn\u0105 „konstytucj\u0105” (Statutem Organicznym), sejmem i skarbem. Przyznano j\u0105 ju\u017c w 1919 r. w\u0142a\u015bnie po to, by sk\u0142oni\u0107 \u015al\u0105zak\u00f3w za opowiedzeniem si\u0119 za przy\u0142\u0105czeniem do Polski. A zniesiono formalnie dopiero w 1945 r. ustaw\u0105 komunistycznej Krajowej Rady Narodowej, niezgodn\u0105 z \u00f3wczesnym porz\u0105dkiem konstytucyjnym.
\nCo do po\u0142o\u017cenia, to warto wspomnie\u0107, \u017ce akurat w Europie \u015arodkowej federalizm jest do\u015b\u0107 popularny – obecnie pa\u0144stwami federalnymi s\u0105 Niemcy (z d\u0142ug\u0105 tradycj\u0105 federalizmu si\u0119gaj\u0105c\u0105 czas\u00f3w \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego) i Austria, a do 1992 r. takim pa\u0144stwem by\u0142a te\u017c Czechos\u0142owacja. Pa\u0144stwem federalnym jest te\u017c Rosja, z kt\u00f3r\u0105 Polska ma kawa\u0142ek wsp\u00f3lnej granicy. I jako\u015b nikomu nie gro\u017c\u0105 tam z tego powodu \u017cadne zab\u00f3jcze niebezpiecze\u0144stwa. Czechy i S\u0142owacja, zamieszka\u0142e przez dwa narody o odmiennej historii i m\u00f3wi\u0105ce r\u00f3\u017cnymi j\u0119zykami, rozsta\u0142y si\u0119 pokojowo i prosperuj\u0105 nie gorzej ni\u017c Polska. Na rozpad Niemiec, Austrii czy Rosji nic nie wskazuje. A gdyby nawet np. Bawaria czy inne landy od\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 od Niemiec, to co takiego zab\u00f3jczo niebezpiecznego by si\u0119 sta\u0142o?
\nJe\u015bli federalizm jest zab\u00f3jczo niebezpieczny, to dla polityk\u00f3w kieruj\u0105cych rz\u0105dem centralnym. Bo ogranicza ich w\u0142adz\u0119. Zrozumia\u0142e wi\u0119c, \u017ce politycy PiS go nie chc\u0105 w sytuacji, gdy po\u0142ow\u0105 wojew\u00f3dztw rz\u0105dzi opozycja. Ale z tego samego powodu nie b\u0119d\u0105 go realnie chcieli i politycy obecnych g\u0142\u00f3wnych partii opozycyjnych. Cokolwiek m\u00f3wi\u0105. Gdy przez wiele lat rz\u0105dzili, to przecie\u017c nie wprowadzili \u017cadnej decentralizacji ani tym bardziej ustroju federalnego. Wicepremier Gowin i jego koalicyjni koledzy mog\u0105 spa\u0107 spokojnie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1605"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1605"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1605\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1606,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1605\/revisions\/1606"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}