W „Tabelli wykazującej uposażenie, obowiązki i powinności Rolników po Wsiach i Miastach osiadłych” w kolonii Sokołopol należącej do dóbr Lgota Błotna w okręgu lelowskim (tzw. tabeli prestacyjnej), wydanej w grudniu 1846 roku, wymieniony jest rolnik Stanisław Sierpiński. Jest to najprawdopodobniej – choć stuprocentowego dowodu nie mam – ten sam Stanisław Sierpiński, który według akt z parafii Lelów i Niegowa był później najpierw gajowym w Mełchowie, a potem karczmarzem w Trzebniowie, i któremu w 1866 roku urodził się syn Stefan – mój pradziadek.
Stanisław Sierpiński nie odrabiał, przynajmniej wówczas, pańszczyzny. Podobnie jak inni rolnicy z Sokołopola. Właściciele dóbr Lgota Błotna – Józef i Tekla Sokolscy – byli najwyraźniej nowoczesnymi szlachcicami, którzy podejmowali się eksperymentów takich, jak założenie rolniczej kolonii żydowskiej, a także zamienili swoim chłopom pańszczyznę na czynsz. Czynszu Stanisław – gospodarujący na jedenastu morgach i stu siedemdziesięciu prętach, czyli na około sześciu i pół hektara – płacił rocznie 4 ruble i 70 kopiejek, a ponadto pracował na pańskim 6 dni latem za darmo przy żniwach oraz 12 dni odpłatnie (za 10-12 kopiejek dziennie, tak zwany najem przymusowy) przy „różnych robotach ręcznych”. Rządowi płacił niewiele – 8 kopiejek plus 4 kopiejki dla dyrekcji ubezpieczeń.
Za to w niedalekim Drochlinie pan – niejaki Wincenty Zwiczkowski – był tradycjonalistą. Nieco zamożniejsi chłopi, gospodarujący na 21 morgach (niecałych 12 hektarach), z czego prawie 5 mórg stanowiły łąki, mieli do odrobienia rocznie 104 dni pańszczyzny oraz 104 dni najmu przymusowego (za 6-7 kopiejek dziennie) przy kopaniu pańskich ziemniaków. Ponadto byli zobowiązani do jednego dnia dodatkowych robót, ośmiu kolejnych dni dodatkowych posług dla dworu, tak zwanych „darmoch” lub „gwałtów” (m. in. przy wypasaniu trzody dworskiej), 18 dni podróżowania „dwojga bydłem” w interesach pana do „Żarek, Szczekocin lub innych miejsc” oraz do daniny w naturze – co roku dwóch i pół korca (prawie 200 litrów) owsa, 2/3 mendla (10) jaj, półtora kapłona (koguta tuczonego na mięso), a także 3 sztuk konopi (być może chodziło o tkaniny z konopi). Dodatkowo i tak płacili czynsz, wprawdzie niższy – 60 kopiejek rocznie. Płacili też wyższe podatki dla rządu (3 ruble 80 kopiejek), a także dla duchowieństwa (2 ruble 46 kopiejek).
Chłopi mniej zamożni, gospodarujący na dziesięciu morgach i stu pięćdziesięciu prętach, mieli zobowiązania mniejsze o połowę. A ci, co praktycznie mieli do użytkowania tylko chałupę z ogrodem (też tacy byli) wprawdzie nie płacili daniny w naturze ani opłat dla duchowieństwa, ale za to pracowali na pańskim niemal tyle samo co najzamożniejsi chłopi – tyle, że mieli 156 dni najmu przymusowego (za 5 rubli i 46 kopiejek, z czego prawie rubel rocznie szedł na podatki i czynsz) i 52 dni pańszczyzny.
Dodam, że 1846 rok jest tu pewną granicą – od 7 czerwca tego roku obowiązywał zakaz podwyższania powinności dla gospodarstw powyżej trzech mórg i rugowania z nich chłopów. Wcześniej dziedzic mógł każdemu chłopu zabrać użytkowaną przez niego ziemię (poddaństwo zostało zniesione w 1807 roku) albo zwiększyć powinności związane z jej użytkowaniem.
I tak było aż do 1864 roku, gdy chłopi w Królestwie Polskim stali się w końcu właścicielami uprawianej przez siebie ziemi, a nieco ziemi dostało się także bezrolnym. Ukazy uwłaszczające wydane zostały 2 marca 1864 r. – dziś jest 157. rocznica.

W „Tabelli wykazuj\u0105cej uposa\u017cenie, obowi\u0105zki i powinno\u015bci Rolnik\u00f3w po Wsiach i Miastach osiad\u0142ych”<\/em> w kolonii Soko\u0142opol nale\u017c\u0105cej do d\u00f3br Lgota B\u0142otna w okr\u0119gu lelowskim (tzw. tabeli prestacyjnej), wydanej w grudniu 1846 roku, wymieniony jest rolnik Stanis\u0142aw Sierpi\u0144ski. Jest to najprawdopodobniej – cho\u0107 stuprocentowego dowodu nie mam – ten sam Stanis\u0142aw Sierpi\u0144ski, kt\u00f3ry wed\u0142ug akt z parafii Lel\u00f3w i Niegowa by\u0142 p\u00f3\u017aniej najpierw gajowym w Me\u0142chowie, a potem karczmarzem w Trzebniowie, i kt\u00f3remu w 1866 roku urodzi\u0142 si\u0119 syn Stefan – m\u00f3j pradziadek.
\nStanis\u0142aw Sierpi\u0144ski nie odrabia\u0142, przynajmniej w\u00f3wczas, pa\u0144szczyzny. Podobnie jak inni rolnicy z Soko\u0142opola. W\u0142a\u015bciciele d\u00f3br Lgota B\u0142otna – J\u00f3zef i Tekla Sokolscy – byli najwyra\u017aniej nowoczesnymi szlachcicami, kt\u00f3rzy podejmowali si\u0119 eksperyment\u00f3w takich, jak za\u0142o\u017cenie rolniczej kolonii \u017cydowskiej, a tak\u017ce zamienili swoim ch\u0142opom pa\u0144szczyzn\u0119 na czynsz. Czynszu Stanis\u0142aw – gospodaruj\u0105cy na jedenastu morgach i stu siedemdziesi\u0119ciu pr\u0119tach, czyli na oko\u0142o sze\u015bciu i p\u00f3\u0142 hektara – p\u0142aci\u0142 rocznie 4 ruble i 70 kopiejek, a ponadto pracowa\u0142 na pa\u0144skim 6 dni latem za darmo przy \u017cniwach oraz 12 dni odp\u0142atnie (za 10-12 kopiejek dziennie, tak zwany najem przymusowy) przy „r\u00f3\u017cnych robotach r\u0119cznych”. Rz\u0105dowi p\u0142aci\u0142 niewiele – 8 kopiejek plus 4 kopiejki dla dyrekcji ubezpiecze\u0144.
\nZa to w niedalekim Drochlinie pan – niejaki Wincenty Zwiczkowski – by\u0142 tradycjonalist\u0105. Nieco zamo\u017cniejsi ch\u0142opi, gospodaruj\u0105cy na 21 morgach (nieca\u0142ych 12 hektarach), z czego prawie 5 m\u00f3rg stanowi\u0142y \u0142\u0105ki, mieli do odrobienia rocznie 104 dni pa\u0144szczyzny oraz 104 dni najmu przymusowego (za 6-7 kopiejek dziennie) przy kopaniu pa\u0144skich ziemniak\u00f3w. Ponadto byli zobowi\u0105zani do jednego dnia dodatkowych rob\u00f3t, o\u015bmiu kolejnych dni dodatkowych pos\u0142ug dla dworu, tak zwanych „darmoch” lub „gwa\u0142t\u00f3w” (m. in. przy wypasaniu trzody dworskiej), 18 dni podr\u00f3\u017cowania „dwojga byd\u0142em” w interesach pana do „\u017barek, Szczekocin lub innych miejsc” oraz do daniny w naturze – co roku dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 korca (prawie 200 litr\u00f3w) owsa, 2\/3 mendla (10) jaj, p\u00f3\u0142tora kap\u0142ona (koguta tuczonego na mi\u0119so), a tak\u017ce 3 sztuk konopi (by\u0107 mo\u017ce chodzi\u0142o o tkaniny z konopi). Dodatkowo i tak p\u0142acili czynsz, wprawdzie ni\u017cszy – 60 kopiejek rocznie. P\u0142acili te\u017c wy\u017csze podatki dla rz\u0105du (3 ruble 80 kopiejek), a tak\u017ce dla duchowie\u0144stwa (2 ruble 46 kopiejek).
\nCh\u0142opi mniej zamo\u017cni, gospodaruj\u0105cy na dziesi\u0119ciu morgach i stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu pr\u0119tach, mieli zobowi\u0105zania mniejsze o po\u0142ow\u0119. A ci, co praktycznie mieli do u\u017cytkowania tylko cha\u0142up\u0119 z ogrodem (te\u017c tacy byli) wprawdzie nie p\u0142acili daniny w naturze ani op\u0142at dla duchowie\u0144stwa, ale za to pracowali na pa\u0144skim niemal tyle samo co najzamo\u017cniejsi ch\u0142opi – tyle, \u017ce mieli 156 dni najmu przymusowego (za 5 rubli i 46 kopiejek, z czego prawie rubel rocznie szed\u0142 na podatki i czynsz) i 52 dni pa\u0144szczyzny.
\nDodam, \u017ce 1846 rok jest tu pewn\u0105 granic\u0105 – od 7 czerwca tego roku obowi\u0105zywa\u0142 zakaz podwy\u017cszania powinno\u015bci dla gospodarstw powy\u017cej trzech m\u00f3rg i rugowania z nich ch\u0142op\u00f3w. Wcze\u015bniej dziedzic m\u00f3g\u0142 ka\u017cdemu ch\u0142opu zabra\u0107 u\u017cytkowan\u0105 przez niego ziemi\u0119 (podda\u0144stwo zosta\u0142o zniesione w 1807 roku) albo zwi\u0119kszy\u0107 powinno\u015bci zwi\u0105zane z jej u\u017cytkowaniem.
\nI tak by\u0142o a\u017c do 1864 roku, gdy ch\u0142opi w Kr\u00f3lestwie Polskim stali si\u0119 w ko\u0144cu w\u0142a\u015bcicielami uprawianej przez siebie ziemi, a nieco ziemi dosta\u0142o si\u0119 tak\u017ce bezrolnym. Ukazy uw\u0142aszczaj\u0105ce wydane zosta\u0142y 2 marca 1864 r. – dzi\u015b jest 157. rocznica.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1818"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1818"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1818\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1819,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1818\/revisions\/1819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1818"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1818"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1818"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}