Wśród ludu Sidama zamieszkującego region o podobnej nazwie położony w południowej Etiopii znana jest legenda o rządach królowej Furry. Jako „królowa kobiet” miała ona przejąć władzę po śmierci swojego męża i zamordowaniu syna, i rządzić przez siedem lat lub dłużej, w XIV lub XV wieku (choć mówi się też o X wieku).
Jak głosi podanie, królowa Furra w obliczu tchórzostwa mężczyzn w bitwach posłała ich do kobiecych zajęć, wysyłając w zamian do walki kobiety. Kobietom powiedziała, żeby nie były posłuszne mężczyznom. Jej nienawiść do mężczyzn była tak duża, że kazała wykonywać im niemożliwe do realizacji zadania, takie jak przyniesienie wody z rzeki w sicie czy dzielenie włosa na sześcioro. W końcu kazała zabić wszystkich starych, niskich oraz łysych mężczyzn, upatrując w nich zagrożenie – według jednej z wersji legendy uratował się tylko jeden, według innej dwóch: niski wynalazca butów na obcasie oraz łysy wynalazca peruki. Kazała zbudować sobie także dom w powietrzu, między ziemią a niebem, ale odstąpiła od tego żądania, gdy wytłumaczono jej, że właścicielem domu jest ten, kto położył fundamenty.
W końcu nakazała znaleźć sobie zwierzę szybsze od konia, na którym mogłaby objeżdżać kraj. Mężczyźni przyprowadzili jej żyrafę i namówili, by dała się do niej przywiązać. Żyrafa popędziła przez kraj i wkrótce ciało królowej rozpadło się na kawałki, od których zostały nazwane niektóre miejscowości.
Mężczyźni Sidama śpiewali (może śpiewają do dziś) piosenkę, że „podczas jej rządów, mężczyźni mełli i gotowali dla kobiet – niech umrze!” i uderzali kijami jej symboliczny grób – miejsce, gdzie według podania upadł ostatni kawałek jej ciała. Za to kobiety ulewały w tym miejscu z szacunkiem mleka i śpiewały w kołysankach: „gdy żyła Furra, mężowie gotowali dla swych żon – może umrze znowu zmartwychwstawszy”.
To legenda. Ale zapewne jest w niej ziarno prawdy, bo skąd by się wzięła i przetrwała setki lat? Prawdopodobnie kiedyś istniała kobieta, która osiągnęła wśród ludu Sidama pozycję wodza. Niewykluczone, że rządziła surowo, jak wielu innych afrykańskich władców. I przypuszczalnie próbowała w jakimś stopniu podważyć ustalony porządek społeczny między płciami, dopuszczając na przykład kobiety do roli wojowniczek czy zezwalając im na nieposłuszeństwo wobec mężczyzn – a może nawet do niego namawiając – co w rezultacie zmusiło mężczyzn do zajmowania się w większym stopniu pracami domowymi. Być może brutalnie stłumiła bunt, a kolejny bunt przyniósł jej śmierć. A podważenie przez nią tradycyjnych ról płci było czymś tak niezwykłym, że potem opowiadano o tym z pokolenia na pokolenie.
Misjonarz Joao dos Santos, który odwiedził Etiopię na początku XVII wieku, zanotował, że „w sąsiedztwie Damute [Damot] jest prowincja, w której kobiety są tak uzależnione od wojny i polowania, że chodzą tam stale uzbrojone (…). Większość kobiet jest bardziej zaznajomiona z wojną niż z zarządzaniem sprawami domowymi, stąd rzadko wychodzą za mąż. (…) Władza tej monarchini jest naprawdę taka, jak gdyby była kolejną królową Saby”. Z kolei wcześniej, w 1523 roku Wenecjanin Alessandro Zorzi uzyskał od jednego z etiopskich mnichów informację, że „za tą prowincją [Damot], graniczącą z oceanem, na południu, znajduje się prowincja Wäǧ, która jest rządzona przez królowe, a nie królów”. Również w XVI wieku portugalski duchowny Francisco Alvares napisał, że „mówi się, iż na końcu tych królestw Damot i Gurage, w stronę południa, jest królestwo Amazonek„.
Te lokalizacje wskazują na, mniej więcej, obecny region Sidama. Wynikałoby z tego, że pewne zwyczaje wprowadzone przez hipotetyczną królową Furrę musiały jednak utrzymać się tam przynajmniej przez kilkadziesiąt, jeśli nie dużo więcej lat.
Co ciekawe, zbliżoną legendę opowiada się w Somalii. Władczyni, która miała przejąć tam władzę, nazywała się według tamtejszego podania Araweelo, Caroweelo lub Ebla Awad. Również i ona miała umożliwić kobietom zajęcie się męskimi zajęciami – takimi jak polowanie – i wezwać je do porzucenia tradycyjnych kobiecych obowiązków domowych, a także stworzyć kobiecą armię. Według niektórych wersji tej legendy mężczyźni pod jej rządami mieli zostać uwięzieni i w większości wykastrowani, i też miał uratować się tylko jeden, który potem – bezpośrednio lub pośrednio – miał stać się przyczyną jej śmierci. Według innej wersji uwięziono jedynie przywódców wrogich klanów, a plotka o kastracji była rozpuszczana przez królową, która w ten sposób przeraziła wrogów i zapewniła sobie spokojne rządy. Znana jest też wersja, według której uwięzionym mężczyznom podawano rozpuszczone w mleku wielbłąda zioła powodujące impotencję.
I choć jej grób ma znajdować się zupełnie gdzie indziej (w północnej Somalii), to też mężczyźni zgodnie z tradycją plują na niego i rzucają na niego kamienie, a kobiety składają kwiaty i leją wodę.
Skąd taka zbieżność? Czy Furra była tą samą osobą, co Araweelo/Caroweelo? Władczynią dość sporego obszaru, rozciągającego się tak na ziemie etnicznie somalijskie (mniej więcej jedna trzecia tych ziem znajduje się obecnie w granicach Etiopii), jak i na tereny zamieszkane przez Sidama? To nie jest niemożliwe – kobiety bywały władczyniami w Afryce od starożytności (Sobekneferu czy Hatszepsut w Egipcie) do czasów nowożytnych (na przykład Ranavalona Okrutna na Madagaskarze, znana z prześladowań chrześcijan, czy cesarzowa Etiopii Zewditu).
W X wieku etiopskie chrześcijańskie królestwo Aksum zostało najechane, według zachowanych przekazów historycznych i tradycji, przez obcą królową, której nadano miano Gudit. Część historyków broni hipotezy, że „Gudit” była pogańską królową z Damot, być może z ludu Sidama. Z drugiej strony np. Abdirachid Ismail z Uniwersytetu Dżibuti tłumaczy imię „Caroweelo” jako „kraj Welo”, czyli byłą etiopską prowincję Wollo i dowodzi, że tak Somalijczycy nazwali najeźdźczynię po tym, jak opanowała Aksum, które rozciągało się też na tereny somalijskie.
A może były dwie władczynie i jedna wzorowała się na drugiej? Albo podobieństwo ich historii wskazuje na jakieś szczególne społeczne konflikty między płciami występujące historycznie w tym rejonie Afryki?
W każdym razie, pomysł podważenia porządku, w którym mężczyźni są władcami i wojownikami, a kobiety im usługują i wykonują prace domowe, nie pochodzi, jak widać, od współczesnych feministek ani „marksistów kulturowych”.

W\u015br\u00f3d ludu Sidama zamieszkuj\u0105cego region o podobnej nazwie po\u0142o\u017cony w po\u0142udniowej Etiopii znana jest legenda o rz\u0105dach kr\u00f3lowej Furry. Jako „kr\u00f3lowa kobiet” mia\u0142a ona przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 po \u015bmierci swojego m\u0119\u017ca i zamordowaniu syna, i rz\u0105dzi\u0107 przez siedem lat lub d\u0142u\u017cej, w XIV lub XV wieku (cho\u0107 m\u00f3wi si\u0119 te\u017c o X wieku).
\nJak g\u0142osi podanie, kr\u00f3lowa Furra w obliczu tch\u00f3rzostwa m\u0119\u017cczyzn w bitwach pos\u0142a\u0142a ich do kobiecych zaj\u0119\u0107, wysy\u0142aj\u0105c w zamian do walki kobiety. Kobietom powiedzia\u0142a, \u017ceby nie by\u0142y pos\u0142uszne m\u0119\u017cczyznom. Jej nienawi\u015b\u0107 do m\u0119\u017cczyzn by\u0142a tak du\u017ca, \u017ce kaza\u0142a wykonywa\u0107 im niemo\u017cliwe do realizacji zadania, takie jak przyniesienie wody z rzeki w sicie czy dzielenie w\u0142osa na sze\u015bcioro. W ko\u0144cu kaza\u0142a zabi\u0107 wszystkich starych, niskich oraz \u0142ysych m\u0119\u017cczyzn, upatruj\u0105c w nich zagro\u017cenie – wed\u0142ug jednej z wersji legendy uratowa\u0142 si\u0119 tylko jeden, wed\u0142ug innej dw\u00f3ch: niski wynalazca but\u00f3w na obcasie oraz \u0142ysy wynalazca peruki. Kaza\u0142a zbudowa\u0107 sobie tak\u017ce dom w powietrzu, mi\u0119dzy ziemi\u0105 a niebem, ale odst\u0105pi\u0142a od tego \u017c\u0105dania, gdy wyt\u0142umaczono jej, \u017ce w\u0142a\u015bcicielem domu jest ten, kto po\u0142o\u017cy\u0142 fundamenty.
\nW ko\u0144cu nakaza\u0142a znale\u017a\u0107 sobie zwierz\u0119 szybsze od konia, na kt\u00f3rym mog\u0142aby obje\u017cd\u017ca\u0107 kraj. M\u0119\u017cczy\u017ani przyprowadzili jej \u017cyraf\u0119 i nam\u00f3wili, by da\u0142a si\u0119 do niej przywi\u0105za\u0107. \u017byrafa pop\u0119dzi\u0142a przez kraj i wkr\u00f3tce cia\u0142o kr\u00f3lowej rozpad\u0142o si\u0119 na kawa\u0142ki, od kt\u00f3rych zosta\u0142y nazwane niekt\u00f3re miejscowo\u015bci.
\nM\u0119\u017cczy\u017ani Sidama \u015bpiewali (mo\u017ce \u015bpiewaj\u0105 do dzi\u015b) piosenk\u0119, \u017ce „podczas jej rz\u0105d\u00f3w, m\u0119\u017cczy\u017ani me\u0142li i gotowali dla kobiet – niech umrze!”<\/em> i uderzali kijami jej symboliczny gr\u00f3b – miejsce, gdzie wed\u0142ug podania upad\u0142 ostatni kawa\u0142ek jej cia\u0142a. Za to kobiety ulewa\u0142y w tym miejscu z szacunkiem mleka i \u015bpiewa\u0142y w ko\u0142ysankach: „gdy \u017cy\u0142a Furra, m\u0119\u017cowie gotowali dla swych \u017con – mo\u017ce umrze znowu zmartwychwstawszy”<\/em>.
\nTo legenda. Ale zapewne jest w niej ziarno prawdy, bo sk\u0105d by si\u0119 wzi\u0119\u0142a i przetrwa\u0142a setki lat? Prawdopodobnie kiedy\u015b istnia\u0142a kobieta, kt\u00f3ra osi\u0105gn\u0119\u0142a w\u015br\u00f3d ludu Sidama pozycj\u0119 wodza. Niewykluczone, \u017ce rz\u0105dzi\u0142a surowo, jak wielu innych afryka\u0144skich w\u0142adc\u00f3w. I przypuszczalnie pr\u00f3bowa\u0142a w jakim\u015b stopniu podwa\u017cy\u0107 ustalony porz\u0105dek spo\u0142eczny mi\u0119dzy p\u0142ciami, dopuszczaj\u0105c na przyk\u0142ad kobiety do roli wojowniczek czy zezwalaj\u0105c im na niepos\u0142usze\u0144stwo wobec m\u0119\u017cczyzn – a mo\u017ce nawet do niego namawiaj\u0105c – co w rezultacie zmusi\u0142o m\u0119\u017cczyzn do zajmowania si\u0119 w wi\u0119kszym stopniu pracami domowymi. By\u0107 mo\u017ce brutalnie st\u0142umi\u0142a bunt, a kolejny bunt przyni\u00f3s\u0142 jej \u015bmier\u0107. A podwa\u017cenie przez ni\u0105 tradycyjnych r\u00f3l p\u0142ci by\u0142o czym\u015b tak niezwyk\u0142ym, \u017ce potem opowiadano o tym z pokolenia na pokolenie.
\nMisjonarz Joao dos Santos, kt\u00f3ry odwiedzi\u0142 Etiopi\u0119 na pocz\u0105tku XVII wieku, zanotowa\u0142, \u017ce „w s\u0105siedztwie Damute [Damot] jest prowincja, w kt\u00f3rej kobiety s\u0105 tak uzale\u017cnione od wojny i polowania, \u017ce chodz\u0105 tam stale uzbrojone (…). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kobiet jest bardziej zaznajomiona z wojn\u0105 ni\u017c z zarz\u0105dzaniem sprawami domowymi, st\u0105d rzadko wychodz\u0105 za m\u0105\u017c. (…) W\u0142adza tej monarchini jest naprawd\u0119 taka, jak gdyby by\u0142a kolejn\u0105 kr\u00f3low\u0105 Saby”<\/em>. Z kolei wcze\u015bniej, w 1523 roku Wenecjanin Alessandro Zorzi uzyska\u0142 od jednego z etiopskich mnich\u00f3w informacj\u0119, \u017ce „za t\u0105 prowincj\u0105 [Damot], granicz\u0105c\u0105 z oceanem, na po\u0142udniu, znajduje si\u0119 prowincja W\u00e4\u01e7, kt\u00f3ra jest rz\u0105dzona przez kr\u00f3lowe, a nie kr\u00f3l\u00f3w”<\/em>. R\u00f3wnie\u017c w XVI wieku portugalski duchowny Francisco Alvares napisa\u0142, \u017ce „m\u00f3wi si\u0119, i\u017c na ko\u0144cu tych kr\u00f3lestw Damot i Gurage, w stron\u0119 po\u0142udnia, jest kr\u00f3lestwo Amazonek<\/em>„.
\nTe lokalizacje wskazuj\u0105 na, mniej wi\u0119cej, obecny region Sidama. Wynika\u0142oby z tego, \u017ce pewne zwyczaje wprowadzone przez hipotetyczn\u0105 kr\u00f3low\u0105 Furr\u0119 musia\u0142y jednak utrzyma\u0107 si\u0119 tam przynajmniej przez kilkadziesi\u0105t, je\u015bli nie du\u017co wi\u0119cej lat.
\nCo ciekawe, zbli\u017con\u0105 legend\u0119 opowiada si\u0119 w Somalii. W\u0142adczyni, kt\u00f3ra mia\u0142a przej\u0105\u0107 tam w\u0142adz\u0119, nazywa\u0142a si\u0119 wed\u0142ug tamtejszego podania Araweelo, Caroweelo lub Ebla Awad. R\u00f3wnie\u017c i ona mia\u0142a umo\u017cliwi\u0107 kobietom zaj\u0119cie si\u0119 m\u0119skimi zaj\u0119ciami – takimi jak polowanie – i wezwa\u0107 je do porzucenia tradycyjnych kobiecych obowi\u0105zk\u00f3w domowych, a tak\u017ce stworzy\u0107 kobiec\u0105 armi\u0119. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych wersji tej legendy m\u0119\u017cczy\u017ani pod jej rz\u0105dami mieli zosta\u0107 uwi\u0119zieni i w wi\u0119kszo\u015bci wykastrowani, i te\u017c mia\u0142 uratowa\u0107 si\u0119 tylko jeden, kt\u00f3ry potem – bezpo\u015brednio lub po\u015brednio – mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 przyczyn\u0105 jej \u015bmierci. Wed\u0142ug innej wersji uwi\u0119ziono jedynie przyw\u00f3dc\u00f3w wrogich klan\u00f3w, a plotka o kastracji by\u0142a rozpuszczana przez kr\u00f3low\u0105, kt\u00f3ra w ten spos\u00f3b przerazi\u0142a wrog\u00f3w i zapewni\u0142a sobie spokojne rz\u0105dy. Znana jest te\u017c wersja, wed\u0142ug kt\u00f3rej uwi\u0119zionym m\u0119\u017cczyznom podawano rozpuszczone w mleku wielb\u0142\u0105da zio\u0142a powoduj\u0105ce impotencj\u0119.
\nI cho\u0107 jej gr\u00f3b ma znajdowa\u0107 si\u0119 zupe\u0142nie gdzie indziej (w p\u00f3\u0142nocnej Somalii), to te\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani zgodnie z tradycj\u0105 pluj\u0105 na niego i rzucaj\u0105 na niego kamienie, a kobiety sk\u0142adaj\u0105 kwiaty i lej\u0105 wod\u0119.
\nSk\u0105d taka zbie\u017cno\u015b\u0107? Czy Furra by\u0142a t\u0105 sam\u0105 osob\u0105, co Araweelo\/Caroweelo? W\u0142adczyni\u0105 do\u015b\u0107 sporego obszaru, rozci\u0105gaj\u0105cego si\u0119 tak na ziemie etnicznie somalijskie (mniej wi\u0119cej jedna trzecia tych ziem znajduje si\u0119 obecnie w granicach Etiopii), jak i na tereny zamieszkane przez Sidama? To nie jest niemo\u017cliwe – kobiety bywa\u0142y w\u0142adczyniami w Afryce od staro\u017cytno\u015bci (Sobekneferu czy Hatszepsut w Egipcie) do czas\u00f3w nowo\u017cytnych (na przyk\u0142ad Ranavalona Okrutna na Madagaskarze, znana z prze\u015bladowa\u0144 chrze\u015bcijan, czy cesarzowa Etiopii Zewditu).
\nW X wieku etiopskie chrze\u015bcija\u0144skie kr\u00f3lestwo Aksum zosta\u0142o najechane, wed\u0142ug zachowanych przekaz\u00f3w historycznych i tradycji, przez obc\u0105 kr\u00f3low\u0105, kt\u00f3rej nadano miano Gudit. Cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w broni hipotezy, \u017ce „Gudit” by\u0142a poga\u0144sk\u0105 kr\u00f3low\u0105 z Damot, by\u0107 mo\u017ce z ludu Sidama. Z drugiej strony np. Abdirachid Ismail z Uniwersytetu D\u017cibuti t\u0142umaczy imi\u0119 „Caroweelo” jako „kraj Welo”, czyli by\u0142\u0105 etiopsk\u0105 prowincj\u0119 Wollo i dowodzi, \u017ce tak Somalijczycy nazwali naje\u017ad\u017aczyni\u0119 po tym, jak opanowa\u0142a Aksum, kt\u00f3re rozci\u0105ga\u0142o si\u0119 te\u017c na tereny somalijskie.
\nA mo\u017ce by\u0142y dwie w\u0142adczynie i jedna wzorowa\u0142a si\u0119 na drugiej? Albo podobie\u0144stwo ich historii wskazuje na jakie\u015b szczeg\u00f3lne spo\u0142eczne konflikty mi\u0119dzy p\u0142ciami wyst\u0119puj\u0105ce historycznie w tym rejonie Afryki?
\nW ka\u017cdym razie, pomys\u0142 podwa\u017cenia porz\u0105dku, w kt\u00f3rym m\u0119\u017cczy\u017ani s\u0105 w\u0142adcami i wojownikami, a kobiety im us\u0142uguj\u0105 i wykonuj\u0105 prace domowe, nie pochodzi, jak wida\u0107, od wsp\u00f3\u0142czesnych feministek ani „marksist\u00f3w kulturowych”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1820"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1820"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1821,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1820\/revisions\/1821"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}