18 kwietnia 1025 roku to możliwa i dość prawdopodobna data koronacji Bolesława Chrobrego (w ten dzień wypadała Wielkanoc), choć brane pod uwagę są i inne daty. Bolesław był pierwszym koronowanym władcą państwa nazywanego dziś Polską i z tego powodu tytułowany jest królem, podczas gdy jego poprzednik Mieszko nazywany jest księciem. Czy jednak jego poddani tytułowali go inaczej przed i po koronacji, czy widzieli różnicę i czy używali określenia „król”?
Polskie „książę” i ruskie „kniaź” (pochodzące od starosłowiańskiego „kъnędzь”) ma taką samą etymologię, co angielskie „king” czy niemieckie „König” (pochodzące od starogermańskiego „kuningaz”). „Kъnędzь” i „kuningaz” są słowami spokrewnionymi i oznaczają to samo: reprezentanta rodu (ang. „kin”), przywódcę plemienia, o charakterze początkowo tak politycznym, jak religijnym (stąd polskie „ksiądz” i litewskie „kunigas”). Czyli to samo, co łacińskie „rex” (również oznaczające tak władców, jak i kapłanów), hinduskie „radżan” czy „radża” czy gockie „reiks” (u Gotów reiks przewodził kuni – rodowi, a w szczególnych sytuacjach wybierano najwyższego przywódcę wszystkich plemion – kindins).
Staropolski „książę” (a tym bardziej „ksiądz”) oznaczał dla jego poddanych władcę tej samej rangi, co ówczesny staroniemiecki „kuning” czy anglosaski „cyning”. Jeszcze w „Kronice Wielkopolskiej” (pochodzącej z XIII w.) napisano: „”Ksiądz” (xandz) zaś jest większy niż pan, jakby władca lub wyższy król (superior rex)”, a także „duces  vero  exercitus  woyeuody  nominantur” – czyli za równoważny łacińskiemu „dux” (wódz, obecnie tłumaczonemu jako „książę”) uznano termin „wojewoda”. Jednak na zachód od Słowiańszczyzny coraz niechętniej określano słowiańskich władców tytułem „rex”, zamiast tego stosując często właśnie termin „dux” lub „princeps”. Wynikało to z powiązania tytułu „rex” z obrzędem koronacji, który mniej więcej od X wieku stał się powszechny dla suwerennych władców chrześcijańskiej Europy. Władcy niekoronowani postrzegani byli jako władcy niższej rangi. Koronacja Bolesława Chrobrego w 1025 r., a częściowo też wcześniejsze nałożenie mu korony cesarskiej (diademu) przez Ottona III w 1000 r. oznaczały oficjalne uznanie go za „rexa” w oczach Zachodu oraz być może chrześcijańskiej „inteligencji”, natomiast nic nie wskazuje, by wówczas zmieniła się jego powszechnie używana tytulatura wewnętrzna. Całkiem możliwe, że brzmiała ona „ksiądz” lub podobnie.
Termin „król”, „kral”, „korol” pojawił się w dotrwałych do dziś pismach dopiero od XI wieku i pierwszym władcą, jaki został tak w nich określony („kral” w tekście zapisanym w języku greckim) był św. Stefan węgierski około 1019 r. Nie jest wykluczone, że to Węgrzy jako pierwsi zaczęli oficjalnie używać tego terminu, przed Słowianami, choć słowo wydaje się zapożyczone (uległo potem przekształceniu w języku węgierskim do „kiraly”). Pierwszy zapis dotyczący władcy słowiańskiego tak nazwanego („kral”) to odnosząca się do władcy Chorwacji Zwonimira inskrypcja z Baszki, spisana głagolicą i pochodząca z początku XII w. A w przypadku władcy Polski najstarsze utrwalone w piśmie określenie „król” („krol Polski”) pochodzi najwcześniej z przełomu XII i XIII wieku, odnosi się do Mieszka Starego (obecnie nie określanego królem) i napisane jest alfabetem hebrajskim na monetach wybijanych ówcześnie przez Żydów.
Stefana i Zwonimira określano w łacińskich pismach tytułem „rex”. Nie wiadomo, czy określali się terminem „kral” przed ich ceremoniami koronacji. Gejzę, jednego z następców Stefana, basileus Michał VII Dukas tytułował „krales Turkias” (taki napis jest na plakietce stanowiącej część korony przesłanej przez niego węgierskiemu władcy, obecnie część korony św. Stefana) i z wizerunków na koronie wynika, że „krales” jest niższy rangą od basileusa. Z kolei Mieszko Stary określany był także jako „dux”, jak również hebrajskim terminem „melech” (suwerenny władca, dziś tłumaczony jako „król”) przez Żydów.
Można postawić hipotezę, że o ile św. Stefan przyjął tytuł „kral” (wg najpowszechniejszej opinii pochodzące od imienia Karola Wielkiego) w miejsce wcześniejszego słowa określającego naczelnego wodza węgierskich plemion (nagyfejedelem; tytuł ten, tłumaczony obecnie jako „wielki książę” etymologicznie miał znaczenie takie, jak po łacinie „capitaneus magnus”, bo węgierskie „fej”, podobnie jak łacińskie „caput”, znaczy „głowa”) z chęci umocnienia swojej władzy przez danie jej innej legitymizacji niż dotychczas (Stefan został nagyfejedelem niezgodnie z przyjętą tradycją i musiał stoczyć wojnę o władzę ze swoim krewniakiem) o tyle na Słowiańszczyźnie, w tym w Polsce, upowszechniał się on stopniowo (być może za przykładem węgierskim), funkcjonując najpierw zamiennie z tytułem księcia/księdza, a potem w końcu wypierając go w określeniu suwerennego najwyższego władcy, zaś „książę” zaczął znaczyć w końcu to, co łaciński „dux”, angielski „duke” czy niemiecki „Herzog”, a także łaciński „princeps”, angielski „prince” i niemiecki „Prinz”.

18 kwietnia 1025 roku to mo\u017cliwa i do\u015b\u0107 prawdopodobna data koronacji Boles\u0142awa Chrobrego (w ten dzie\u0144 wypada\u0142a Wielkanoc), cho\u0107 brane pod uwag\u0119 s\u0105 i inne daty. Boles\u0142aw by\u0142 pierwszym koronowanym w\u0142adc\u0105 pa\u0144stwa nazywanego dzi\u015b Polsk\u0105 i z tego powodu tytu\u0142owany jest kr\u00f3lem, podczas gdy jego poprzednik Mieszko nazywany jest ksi\u0119ciem. Czy jednak jego poddani tytu\u0142owali go inaczej przed i po koronacji, czy widzieli r\u00f3\u017cnic\u0119 i czy u\u017cywali okre\u015blenia „kr\u00f3l”?
\nPolskie „ksi\u0105\u017c\u0119” i ruskie „knia\u017a” (pochodz\u0105ce od staros\u0142owia\u0144skiego „k\u044an\u0119dz\u044c”) ma tak\u0105 sam\u0105 etymologi\u0119, co angielskie „king” czy niemieckie „K\u00f6nig” (pochodz\u0105ce od starogerma\u0144skiego „kuningaz”). „K\u044an\u0119dz\u044c” i „kuningaz” s\u0105 s\u0142owami spokrewnionymi i oznaczaj\u0105 to samo: reprezentanta rodu (ang. „kin”), przyw\u00f3dc\u0119 plemienia, o charakterze pocz\u0105tkowo tak politycznym, jak religijnym (st\u0105d polskie „ksi\u0105dz” i litewskie „kunigas”). Czyli to samo, co \u0142aci\u0144skie „rex” (r\u00f3wnie\u017c oznaczaj\u0105ce tak w\u0142adc\u00f3w, jak i kap\u0142an\u00f3w), hinduskie „rad\u017can” czy „rad\u017ca” czy gockie „reiks” (u Got\u00f3w reiks<\/em> przewodzi\u0142 kuni – rodowi, a w szczeg\u00f3lnych sytuacjach wybierano najwy\u017cszego przyw\u00f3dc\u0119 wszystkich plemion – kindins<\/em>).
\nStaropolski „ksi\u0105\u017c\u0119” (a tym bardziej „ksi\u0105dz”) oznacza\u0142 dla jego poddanych w\u0142adc\u0119 tej samej rangi, co \u00f3wczesny staroniemiecki „kuning” czy anglosaski „cyning”. Jeszcze w „Kronice Wielkopolskiej” (pochodz\u0105cej z XIII w.) napisano: „”Ksi\u0105dz” (xandz) za\u015b jest wi\u0119kszy ni\u017c pan, jakby w\u0142adca lub wy\u017cszy kr\u00f3l (superior rex)”<\/em>, a tak\u017ce „duces\u00a0 vero\u00a0 exercitus\u00a0 woyeuody\u00a0 nominantur”<\/em> – czyli za r\u00f3wnowa\u017cny \u0142aci\u0144skiemu „dux” (w\u00f3dz, obecnie t\u0142umaczonemu jako „ksi\u0105\u017c\u0119”) uznano termin „wojewoda”. Jednak na zach\u00f3d od S\u0142owia\u0144szczyzny coraz niech\u0119tniej okre\u015blano s\u0142owia\u0144skich w\u0142adc\u00f3w tytu\u0142em „rex”, zamiast tego stosuj\u0105c cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie termin „dux” lub „princeps”. Wynika\u0142o to z powi\u0105zania tytu\u0142u „rex” z obrz\u0119dem koronacji, kt\u00f3ry mniej wi\u0119cej od X wieku sta\u0142 si\u0119 powszechny dla suwerennych w\u0142adc\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skiej Europy. W\u0142adcy niekoronowani postrzegani byli jako w\u0142adcy ni\u017cszej rangi. Koronacja Boles\u0142awa Chrobrego w 1025 r., a cz\u0119\u015bciowo te\u017c wcze\u015bniejsze na\u0142o\u017cenie mu korony cesarskiej (diademu) przez Ottona III w 1000 r. oznacza\u0142y oficjalne uznanie go za „rexa” w oczach Zachodu oraz by\u0107 mo\u017ce chrze\u015bcija\u0144skiej „inteligencji”, natomiast nic nie wskazuje, by w\u00f3wczas zmieni\u0142a si\u0119 jego powszechnie u\u017cywana tytulatura wewn\u0119trzna. Ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce brzmia\u0142a ona „ksi\u0105dz” lub podobnie.
\nTermin „kr\u00f3l”, „kral”, „korol” pojawi\u0142 si\u0119 w dotrwa\u0142ych do dzi\u015b pismach dopiero od XI wieku i pierwszym w\u0142adc\u0105, jaki zosta\u0142 tak w nich okre\u015blony („kral” w tek\u015bcie zapisanym w j\u0119zyku greckim) by\u0142 \u015bw. Stefan w\u0119gierski oko\u0142o 1019 r. Nie jest wykluczone, \u017ce to W\u0119grzy jako pierwsi zacz\u0119li oficjalnie u\u017cywa\u0107 tego terminu, przed S\u0142owianami, cho\u0107 s\u0142owo wydaje si\u0119 zapo\u017cyczone (uleg\u0142o potem przekszta\u0142ceniu w j\u0119zyku w\u0119gierskim do „kiraly”). Pierwszy zapis dotycz\u0105cy w\u0142adcy s\u0142owia\u0144skiego tak nazwanego („kral”) to odnosz\u0105ca si\u0119 do w\u0142adcy Chorwacji Zwonimira inskrypcja z Baszki, spisana g\u0142agolic\u0105 i pochodz\u0105ca z pocz\u0105tku XII w. A w przypadku w\u0142adcy Polski najstarsze utrwalone w pi\u015bmie okre\u015blenie „kr\u00f3l” („krol Polski”<\/em>) pochodzi najwcze\u015bniej z prze\u0142omu XII i XIII wieku, odnosi si\u0119 do Mieszka Starego (obecnie nie okre\u015blanego kr\u00f3lem) i napisane jest alfabetem hebrajskim na monetach wybijanych \u00f3wcze\u015bnie przez \u017byd\u00f3w.
\nStefana i Zwonimira okre\u015blano w \u0142aci\u0144skich pismach tytu\u0142em „rex”. Nie wiadomo, czy okre\u015blali si\u0119 terminem „kral” przed ich ceremoniami koronacji. Gejz\u0119, jednego z nast\u0119pc\u00f3w Stefana, basileus Micha\u0142 VII Dukas tytu\u0142owa\u0142 „krales Turkias”<\/em> (taki napis jest na plakietce stanowi\u0105cej cz\u0119\u015b\u0107 korony przes\u0142anej przez niego w\u0119gierskiemu w\u0142adcy, obecnie cz\u0119\u015b\u0107 korony \u015bw. Stefana) i z wizerunk\u00f3w na koronie wynika, \u017ce „krales” jest ni\u017cszy rang\u0105 od basileusa. Z kolei Mieszko Stary okre\u015blany by\u0142 tak\u017ce jako „dux”, jak r\u00f3wnie\u017c hebrajskim terminem „melech” (suwerenny w\u0142adca, dzi\u015b t\u0142umaczony jako „kr\u00f3l”) przez \u017byd\u00f3w.
\nMo\u017cna postawi\u0107 hipotez\u0119, \u017ce o ile \u015bw. Stefan przyj\u0105\u0142 tytu\u0142 „kral” (wg najpowszechniejszej opinii pochodz\u0105ce od imienia Karola Wielkiego) w miejsce wcze\u015bniejszego s\u0142owa okre\u015blaj\u0105cego naczelnego wodza w\u0119gierskich plemion (nagyfejedelem<\/em>; tytu\u0142 ten, t\u0142umaczony obecnie jako „wielki ksi\u0105\u017c\u0119” etymologicznie mia\u0142 znaczenie takie, jak po \u0142acinie „capitaneus magnus”, bo w\u0119gierskie „fej”, podobnie jak \u0142aci\u0144skie „caput”, znaczy „g\u0142owa”) z ch\u0119ci umocnienia swojej w\u0142adzy przez danie jej innej legitymizacji ni\u017c dotychczas (Stefan zosta\u0142 nagyfejedelem<\/em> niezgodnie z przyj\u0119t\u0105 tradycj\u0105 i musia\u0142 stoczy\u0107 wojn\u0119 o w\u0142adz\u0119 ze swoim krewniakiem) o tyle na S\u0142owia\u0144szczy\u017anie, w tym w Polsce, upowszechnia\u0142 si\u0119 on stopniowo (by\u0107 mo\u017ce za przyk\u0142adem w\u0119gierskim), funkcjonuj\u0105c najpierw zamiennie z tytu\u0142em ksi\u0119cia\/ksi\u0119dza, a potem w ko\u0144cu wypieraj\u0105c go w okre\u015bleniu suwerennego najwy\u017cszego w\u0142adcy, za\u015b „ksi\u0105\u017c\u0119” zacz\u0105\u0142 znaczy\u0107 w ko\u0144cu to, co \u0142aci\u0144ski „dux”, angielski „duke” czy niemiecki „Herzog”, a tak\u017ce \u0142aci\u0144ski „princeps”, angielski „prince” i niemiecki „Prinz”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1847"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1847"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1848,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1847\/revisions\/1848"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}