CBOS opublikowało komunikat z kolejnego badania elektoratów głównych ugrupowań politycznych (PiS, Koalicja Obywatelska, Lewica, Polska 2050, Konfederacja) pod względem ich poglądów w „istotnych kwestiach społeczno-politycznych”. Badanie tradycyjnie polegało na przedstawieniu pytanym par przeciwstawnych twierdzeń (tym razem czternastu) i zapytaniu, gdzie pomiędzy tymi twierdzeniami (w skali od 1 do 7) plasują się ich poglądy.
Na końcu na podstawie zebranych danych sporządzono „kompas polityczny”, na którym przedstawiono pozycję wyborców wymienionych wyżej ugrupowań pomiędzy liberalizmem gospodarczym a etatyzmem z jednej strony, a lewicą i prawicą z drugiej. Niestety metodologia sporządzenia tego „kompasu” pozostawia wiele do życzenia, ponieważ:
– Wyodrębniane w poprzednich badaniach podziały „liberalizm światopoglądowy – konserwatyzm” oraz „proeuropejskość – dystans do UE” połączono tym razem w jeden „lewica – prawica”, łącząc ze sobą elementy poglądów, które nie muszą mieć ze sobą wiele wspólnego (można np. być sceptycznym wobec UE z powodu jej nadmiernego etatyzmu, jak i przeciwnie – z powodu jej nadmiernego liberalizmu czy to w kwestiach gospodarczych, czy światopoglądowych).
– Odpowiedzi na niektóre pary pytań (np. czy Polska powinna odejść od energetyki opartej na węglu, czy przeciwnie, albo czy o realizacji zadań publicznych powinny bardziej decydować samorządy, czy władze centralne) nie można jednoznacznie przyporządkować ani poglądom na osi liberalizm gospodarczy – etatyzm, ani poglądom na osi liberalizm światopoglądowy – konserwatyzm, ani na osi proeuropejskość – dystans do UE.
– Przede wszystkim, tak jak w poprzedniej edycji tego badania, skala 1-7 jest używana niekonsekwentnie: w jednych parach pytań „7” oznacza największy liberalizm gospodarczy czy światopoglądowy, w innych – etatyzm lub konserwatyzm; proste wyciąganie średniej nie ma więc sensu, jeśli chce się umieścić odpowiedzi elektoratów na takim dwuosiowym „kompasie politycznym”.
Ponadto CBOS nie przedstawiło dokładnie tej metodologii, ograniczając się jedynie do stwierdzeń „za pomocą analiz statystycznych” i „przeprowadzono analizę czynnikową (rotacja oblimin)”.
Z tego też powodu postanowiłem wykorzystać dane zebrane przez CBOS do sporządzenia własnego „kompasu politycznego” elektoratów. Z czternastu par pytań wybrałem dziesięć odnoszących się bezpośrednio do osi liberalizm gospodarczy – etatyzm oraz liberalizm światopoglądowy – konserwatyzm. Odrzuciłem pytania o energetykę opartą na węglu, kompetencje samorządów, Unię Europejską oraz politykę wobec Ukrainy. Do osi liberalizm gospodarczy – etatyzm wliczyłem pytania o świadczenia społeczne, progresję podatkową, ochronę miejsc pracy, prywatyzację i udział kapitału zagranicznego w gospodarce. Do osi liberalizm światopoglądowy – konserwatyzm: o prawa i swobody obywatelskie w kontekście walki z przestępczością, aborcję, rolę Kościoła, związki partnerskie dla homoseksualistów oraz uchodźców z Afryki i Bliskiego Wschodu. Ujednoliciłem skalę 1-7 tak, by „7” zawsze oznaczało maksymalny liberalizm, a „1” – przeciwnie (jeśli w jakiejś parze pytań było odwrotnie, brałem do obliczeń wartość 8-x zamiast x*). Następnie wyciągnąłem dwie zwykłe średnie arytmetyczne dla każdego z pięciu elektoratów.
Wyniki są następujące („4” oznacza środek skali, czyli centrum):
Świadczenia społeczne – PiS 1,82, KO 2,23, Lewica 2,36, Polska 2050 2,25, Konfederacja 3,12.
Progresja podatkowa – PiS 2,45, KO 4,06, Lewica 3,34, Polska 2050 3,96, Konfederacja 5,39.
Ochrona miejsc pracy – PiS 3,54, KO 4,19, Lewica 3,72, Polska 2050 4,12, Konfederacja 4,33.
Prywatyzacja – PiS 1,89, KO 4,26, Lewica 3,78, Polska 2050 3,73, Konfederacja 34,08.
Udział kapitału zagranicznego – PiS 3,23, KO 4,38, Lewica 4,39, Polska 2050 3,92, Konfederacja 3,59.
Prawa i swobody a przestępczość – PiS 3,60, KO 4,89, Lewica 5,13, Polska 2050 4,97, Konfederacja 5,34.
Aborcja – PiS 2,91, KO 5,12, Lewica 5,98, Polska 2050 4,97, Konfederacja 4,12.
Rola Kościoła – PiS 2,76, KO 5,63, Lewica 6,30, Polska 2050 5,54, Konfederacja 4,59.
Związki partnerskie – PiS 2,03, KO 5,30, Lewica 6,14, Polska 2050 4,81, Konfederacja 3,00
Uchodźcy – PiS 1,74, KO 4,17, Lewica 4,66, Polska 2050 3,27, Konfederacja 1,84.
Na osi liberalizm gospodarczy – etatyzm: PiS 2,59, KO 3,82, Lewica 3,52, Polska 2050 3,60, Konfederacja 4,10.
Na osi liberalizm światopoglądowy – konserwatyzm: PiS 2,61, KO 5,02, Lewica 5,44, Polska 2050 4,71, Konfederacja 3,78.
Ponieważ środek to „4”, lepiej przedstawić te dwa ostatnie wyniki odejmując tę liczbę:
Na osi liberalizm gospodarczy – etatyzm: PiS -1,41, KO -0,18, Lewica -0,48, Polska 2050 -0,40, Konfederacja 0,10.
Na osi liberalizm światopoglądowy – konserwatyzm: PiS -1,39, KO 1,02, Lewica 1,64, Polska 2050 0,71, Konfederacja -0,22.
Jak widać, pod względem gospodarczym elektoraty wszystkich partii poza Konfederacją (nieznacznie po stronie liberalizmu) znalazły się po stronie etatyzmu, choć wszystkie są bliżej centrum niż skrajności. Pod względem światopoglądowym wyborcy KO, Lewicy i Polski 2050 znaleźli się po stronie liberalnej, a wyborcy pozostałych partii – po stronie konserwatywnej, choć znowu elektoraty wszystkich ugrupowań (poza wyborcami Lewicy) znalazły się bliżej centrum niż skrajności.
Podsumowując:
1) Mamy wyraźny podział społeczeństwa na elektorat w większości bardziej etatystyczno-konserwatywny, choć nadal statystycznie bliżej centrum (PiS) oraz w większości statystycznie centrowy (pozostałe główne partie).
2) Największe różnice między wyborcami różnych partii są w kwestiach światopoglądowych (związki partnerskie, Kościół, aborcja).
3) Społeczeństwo jako całość jest etatystyczne pod względem gospodarczym (nieco bardziej), jak i konserwatywne pod względem światopoglądowym (nieco mniej). Ale jednocześnie jest raczej przeciwne ograniczaniu praw i swobód obywatelskich pod pretekstem walki z przestępczością.
4) Jednak (to wynika już bezpośrednio z wyników badania CBOS) społeczeństwo nieco się liberalizuje: w porównaniu z badaniem z 2019 r. nastąpił wzrost poparcia dla prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (o 9 punktów %), dla liniowości podatku dochodowego (o 5 punktów %), dla praw i swobód obywatelskich (o 2 punkty %), dla legalności aborcji (o 12 punktów %), dla likwidacji przywilejów Kościoła katolickiego i zniesienia konkordatu (o 9 punktów %), dla związków partnerskich homoseksualistów (o 6 punktów %), dla przyjmowania uchodźców (o 3 punkty %). I prawdopodobnie jest miejsce dla liberalnej siły politycznej: 15% wyborców Lewicy jest przeciwko wysokiemu poziomowi państwowych świadczeń społecznych, 37% z nich jest za prywatyzacją, a aż 49% – procentowo najwięcej spośród wszystkich elektoratów! – za brakiem ograniczeń dla kapitału zagranicznego. Z drugiej strony, 71% wyborców Konfederacji jest za poszanowaniem praw i swobód obywatelskich (procentowo najwięcej ze wszystkich elektoratów), 54% z nich jest za likwidacją przywilejów Kościoła, 41% – za legalnością aborcji raczej bez ograniczeń, a 30% – za związkami partnerskimi. Wyborcy liberalni są, ale rozpływają się w centrowych i bardziej nieliberalnych elektoratach partii, które obecnie popierają. Może czas, by przestali wspierać siły realizujące postulaty nieliberalnej większości?

*początkowo wziąłem 7-x, dziękuję Krzyśkowi Reglińskiemu za zwrócenie uwagi na ten błąd.

CBOS opublikowa\u0142o komunikat z kolejnego badania elektorat\u00f3w<\/a> g\u0142\u00f3wnych ugrupowa\u0144 politycznych (PiS, Koalicja Obywatelska, Lewica, Polska 2050, Konfederacja) pod wzgl\u0119dem ich pogl\u0105d\u00f3w w „istotnych kwestiach spo\u0142eczno-politycznych”. Badanie tradycyjnie polega\u0142o na przedstawieniu pytanym par przeciwstawnych twierdze\u0144 (tym razem czternastu) i zapytaniu, gdzie pomi\u0119dzy tymi twierdzeniami (w skali od 1 do 7) plasuj\u0105 si\u0119 ich pogl\u0105dy.
\nNa ko\u0144cu na podstawie zebranych danych sporz\u0105dzono „kompas polityczny”, na kt\u00f3rym przedstawiono pozycj\u0119 wyborc\u00f3w wymienionych wy\u017cej ugrupowa\u0144 pomi\u0119dzy liberalizmem gospodarczym a etatyzmem z jednej strony, a lewic\u0105 i prawic\u0105 z drugiej. Niestety metodologia sporz\u0105dzenia tego „kompasu” pozostawia wiele do \u017cyczenia, poniewa\u017c:
\n– Wyodr\u0119bniane w poprzednich badaniach podzia\u0142y „liberalizm \u015bwiatopogl\u0105dowy – konserwatyzm” oraz „proeuropejsko\u015b\u0107 – dystans do UE” po\u0142\u0105czono tym razem w jeden „lewica – prawica”, \u0142\u0105cz\u0105c ze sob\u0105 elementy pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re nie musz\u0105 mie\u0107 ze sob\u0105 wiele wsp\u00f3lnego (mo\u017cna np. by\u0107 sceptycznym wobec UE z powodu jej nadmiernego etatyzmu, jak i przeciwnie – z powodu jej nadmiernego liberalizmu czy to w kwestiach gospodarczych, czy \u015bwiatopogl\u0105dowych).
\n– Odpowiedzi na niekt\u00f3re pary pyta\u0144 (np. czy Polska powinna odej\u015b\u0107 od energetyki opartej na w\u0119glu, czy przeciwnie, albo czy o realizacji zada\u0144 publicznych powinny bardziej decydowa\u0107 samorz\u0105dy, czy w\u0142adze centralne) nie mo\u017cna jednoznacznie przyporz\u0105dkowa\u0107 ani pogl\u0105dom na osi liberalizm gospodarczy – etatyzm, ani pogl\u0105dom na osi liberalizm \u015bwiatopogl\u0105dowy – konserwatyzm, ani na osi proeuropejsko\u015b\u0107 – dystans do UE.
\n– Przede wszystkim, tak jak w poprzedniej edycji tego badania, skala 1-7 jest u\u017cywana niekonsekwentnie: w jednych parach pyta\u0144 „7” oznacza najwi\u0119kszy liberalizm gospodarczy czy \u015bwiatopogl\u0105dowy, w innych – etatyzm lub konserwatyzm; proste wyci\u0105ganie \u015bredniej nie ma wi\u0119c sensu, je\u015bli chce si\u0119 umie\u015bci\u0107 odpowiedzi elektorat\u00f3w na takim dwuosiowym „kompasie politycznym”.
\nPonadto CBOS nie przedstawi\u0142o dok\u0142adnie tej metodologii, ograniczaj\u0105c si\u0119 jedynie do stwierdze\u0144 „za pomoc\u0105 analiz statystycznych” i „przeprowadzono analiz\u0119 czynnikow\u0105 (rotacja oblimin)”.
\nZ tego te\u017c powodu postanowi\u0142em wykorzysta\u0107 dane zebrane przez CBOS do sporz\u0105dzenia w\u0142asnego „kompasu politycznego” elektorat\u00f3w. Z czternastu par pyta\u0144 wybra\u0142em dziesi\u0119\u0107 odnosz\u0105cych si\u0119 bezpo\u015brednio do osi liberalizm gospodarczy – etatyzm oraz liberalizm \u015bwiatopogl\u0105dowy – konserwatyzm. Odrzuci\u0142em pytania o energetyk\u0119 opart\u0105 na w\u0119glu, kompetencje samorz\u0105d\u00f3w, Uni\u0119 Europejsk\u0105 oraz polityk\u0119 wobec Ukrainy. Do osi liberalizm gospodarczy – etatyzm wliczy\u0142em pytania o \u015bwiadczenia spo\u0142eczne, progresj\u0119 podatkow\u0105, ochron\u0119 miejsc pracy, prywatyzacj\u0119 i udzia\u0142 kapita\u0142u zagranicznego w gospodarce. Do osi liberalizm \u015bwiatopogl\u0105dowy – konserwatyzm: o prawa i swobody obywatelskie w kontek\u015bcie walki z przest\u0119pczo\u015bci\u0105, aborcj\u0119, rol\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, zwi\u0105zki partnerskie dla homoseksualist\u00f3w oraz uchod\u017ac\u00f3w z Afryki i Bliskiego Wschodu. Ujednolici\u0142em skal\u0119 1-7 tak, by „7” zawsze oznacza\u0142o maksymalny liberalizm, a „1” – przeciwnie (je\u015bli w jakiej\u015b parze pyta\u0144 by\u0142o odwrotnie, bra\u0142em do oblicze\u0144 warto\u015b\u0107 8-x zamiast x*). Nast\u0119pnie wyci\u0105gn\u0105\u0142em dwie zwyk\u0142e \u015brednie arytmetyczne dla ka\u017cdego z pi\u0119ciu elektorat\u00f3w.
\nWyniki s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce („4” oznacza \u015brodek skali, czyli centrum):
\n\u015awiadczenia spo\u0142eczne – PiS 1,82, KO 2,23, Lewica 2,36, Polska 2050 2,25, Konfederacja 3,12.
\nProgresja podatkowa – PiS 2,45, KO 4,06, Lewica 3,34, Polska 2050 3,96, Konfederacja 5,39.
\nOchrona miejsc pracy – PiS 3,54, KO 4,19, Lewica 3,72, Polska 2050 4,12, Konfederacja 4,33.
\nPrywatyzacja – PiS 1,89, KO 4,26, Lewica 3,78, Polska 2050 3,73, Konfederacja 34,08.
\nUdzia\u0142 kapita\u0142u zagranicznego – PiS 3,23, KO 4,38, Lewica 4,39, Polska 2050 3,92, Konfederacja 3,59.
\nPrawa i swobody a przest\u0119pczo\u015b\u0107 – PiS 3,60, KO 4,89, Lewica 5,13, Polska 2050 4,97, Konfederacja 5,34.
\nAborcja – PiS 2,91, KO 5,12, Lewica 5,98, Polska 2050 4,97, Konfederacja 4,12.
\nRola Ko\u015bcio\u0142a – PiS 2,76, KO 5,63, Lewica 6,30, Polska 2050 5,54, Konfederacja 4,59.
\nZwi\u0105zki partnerskie – PiS 2,03, KO 5,30, Lewica 6,14, Polska 2050 4,81, Konfederacja 3,00
\nUchod\u017acy – PiS 1,74, KO 4,17, Lewica 4,66, Polska 2050 3,27, Konfederacja 1,84.
\nNa osi liberalizm gospodarczy – etatyzm: PiS 2,59, KO 3,82, Lewica 3,52, Polska 2050 3,60, Konfederacja 4,10.
\nNa osi liberalizm \u015bwiatopogl\u0105dowy – konserwatyzm: PiS 2,61, KO 5,02, Lewica 5,44, Polska 2050 4,71, Konfederacja 3,78.
\nPoniewa\u017c \u015brodek to „4”, lepiej przedstawi\u0107 te dwa ostatnie wyniki odejmuj\u0105c t\u0119 liczb\u0119:
\nNa osi liberalizm gospodarczy – etatyzm: PiS -1,41, KO -0,18, Lewica -0,48, Polska 2050 -0,40, Konfederacja 0,10.
\nNa osi liberalizm \u015bwiatopogl\u0105dowy – konserwatyzm: PiS -1,39, KO 1,02, Lewica 1,64, Polska 2050 0,71, Konfederacja -0,22.
\nJak wida\u0107, pod wzgl\u0119dem gospodarczym elektoraty wszystkich partii poza Konfederacj\u0105 (nieznacznie po stronie liberalizmu) znalaz\u0142y si\u0119 po stronie etatyzmu, cho\u0107 wszystkie s\u0105 bli\u017cej centrum ni\u017c skrajno\u015bci. Pod wzgl\u0119dem \u015bwiatopogl\u0105dowym wyborcy KO, Lewicy i Polski 2050 znale\u017ali si\u0119 po stronie liberalnej, a wyborcy pozosta\u0142ych partii – po stronie konserwatywnej, cho\u0107 znowu elektoraty wszystkich ugrupowa\u0144 (poza wyborcami Lewicy) znalaz\u0142y si\u0119 bli\u017cej centrum ni\u017c skrajno\u015bci.
\nPodsumowuj\u0105c:
\n1) Mamy wyra\u017any podzia\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa na elektorat w wi\u0119kszo\u015bci bardziej etatystyczno-konserwatywny, cho\u0107 nadal statystycznie bli\u017cej centrum (PiS) oraz w wi\u0119kszo\u015bci statystycznie centrowy (pozosta\u0142e g\u0142\u00f3wne partie).
\n2) Najwi\u0119ksze r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy wyborcami r\u00f3\u017cnych partii s\u0105 w kwestiach \u015bwiatopogl\u0105dowych (zwi\u0105zki partnerskie, Ko\u015bci\u00f3\u0142, aborcja).
\n3) Spo\u0142ecze\u0144stwo jako ca\u0142o\u015b\u0107 jest etatystyczne pod wzgl\u0119dem gospodarczym (nieco bardziej), jak i konserwatywne pod wzgl\u0119dem \u015bwiatopogl\u0105dowym (nieco mniej). Ale jednocze\u015bnie jest raczej przeciwne ograniczaniu praw i swob\u00f3d obywatelskich pod pretekstem walki z przest\u0119pczo\u015bci\u0105.
\n4) Jednak (to wynika ju\u017c bezpo\u015brednio z wynik\u00f3w badania CBOS) spo\u0142ecze\u0144stwo nieco si\u0119 liberalizuje: w por\u00f3wnaniu z badaniem z 2019 r. nast\u0105pi\u0142 wzrost poparcia dla prywatyzacji przedsi\u0119biorstw pa\u0144stwowych (o 9 punkt\u00f3w %), dla liniowo\u015bci podatku dochodowego (o 5 punkt\u00f3w %), dla praw i swob\u00f3d obywatelskich (o 2 punkty %), dla legalno\u015bci aborcji (o 12 punkt\u00f3w %), dla likwidacji przywilej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i zniesienia konkordatu (o 9 punkt\u00f3w %), dla zwi\u0105zk\u00f3w partnerskich homoseksualist\u00f3w (o 6 punkt\u00f3w %), dla przyjmowania uchod\u017ac\u00f3w (o 3 punkty %). I prawdopodobnie jest miejsce dla liberalnej si\u0142y politycznej: 15% wyborc\u00f3w Lewicy jest przeciwko wysokiemu poziomowi pa\u0144stwowych \u015bwiadcze\u0144 spo\u0142ecznych, 37% z nich jest za prywatyzacj\u0105, a a\u017c 49% – procentowo najwi\u0119cej spo\u015br\u00f3d wszystkich elektorat\u00f3w! – za brakiem ogranicze\u0144 dla kapita\u0142u zagranicznego. Z drugiej strony, 71% wyborc\u00f3w Konfederacji jest za poszanowaniem praw i swob\u00f3d obywatelskich (procentowo najwi\u0119cej ze wszystkich elektorat\u00f3w), 54% z nich jest za likwidacj\u0105 przywilej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, 41% – za legalno\u015bci\u0105 aborcji raczej bez ogranicze\u0144, a 30% – za zwi\u0105zkami partnerskimi. Wyborcy liberalni s\u0105, ale rozp\u0142ywaj\u0105 si\u0119 w centrowych i bardziej nieliberalnych elektoratach partii, kt\u00f3re obecnie popieraj\u0105. Mo\u017ce czas, by przestali wspiera\u0107 si\u0142y realizuj\u0105ce postulaty nieliberalnej wi\u0119kszo\u015bci?<\/p>\n

*pocz\u0105tkowo wzi\u0105\u0142em 7-x, dzi\u0119kuj\u0119 Krzy\u015bkowi Regli\u0144skiemu za zwr\u00f3cenie uwagi na ten b\u0142\u0105d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1996"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1996"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1996\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1999,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1996\/revisions\/1999"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1996"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1996"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1996"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}