„Podkreślenia wymaga, że na terytorium Białorusi nie są prowadzone działania wojenne, a przebywający tam migranci nie są zagrożeni prześladowaniem ze względu na rasę, religię, narodowość, poglądy polityczne lub przynależność do określonej grupy społecznej” – stwierdził podsekretarz stanu w MSWiA Bartosz Grodecki, odpowiadając 13 czerwca, z upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, na oświadczenie senatora Wadima Tyszkiewicza z 24 marca br., którego projekt zdarzyło mi się napisać.
Ta odpowiedź była nie na temat, gdyż senator Tyszkiewicz pytał o co innego: „Czy Białoruś jest uznawana za kraj, w którym prawo tych osób do życia, wolności lub bezpieczeństwa osobistego nie jest zagrożone oraz w którym te osoby nie mogłyby zostać poddane torturom lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu?”. Pytał dlatego, że ratyfikowana przez Polskę Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności zakazuje tortur lub poniżającego traktowania albo karania i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka już dawno dookreśliło, że należy rozumieć przez to również zakaz wydalania do kraju, w którym coś takiego grozi. A polska ustawa przewiduje w przypadku, gdy wydalenie może nastąpić jedynie do takiego państwa, lub do państwa, w którym zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, możliwość wydania zgody na pobyt ze względów humanitarnych, lub (jeżeli zachodzą przesłanki do odmowy jej wydania) zgody na pobyt tolerowany. Warunkiem zakazu wydalania czy przyznania ww. zgód na pobyt nie jest koniecznie zagrożenie prześladowaniem ze względu na rasę, religię, narodowość, poglądy polityczne lub przynależność do określonej grupy społecznej.
A czy faktycznie na Białorusi migrantom grożą tortury, poniżające traktowanie lub karanie? Zaledwie kilka dni wcześniej organizacja Human Rights Watch opublikowała raport, w którym poinformowała – w oparciu o relacje samych migrantów oraz pomagających im działaczy z organizacji pozarządowych – o licznych przypadkach przemocy wobec migrantów ze strony białoruskich funkcjonariuszy. Takich, jak zmuszanie do przepłynięcia granicznej rzeki (w tym przypadku jeden miał utonąć, a inny zaginąć porwany przez nurt), szczucie psami, gwałty i napastowanie seksualne, pobicia oraz przetrzymywanie zimą w nieogrzewanym obozie przerobionym z magazynu. I według autorów raportu stanowi to okrutne, nieludzkie lub poniżające traktowanie, a może być nawet uznane za tortury. O podobnych przypadkach (bicie, szczucie psami, zmuszanie do przekraczania zamarzających rzek, przetrzymywanie wiele dni w uwięzieniu bez jedzenia albo z minimalną jego ilością) informowała już w grudniu 2021 r. Amnesty International, a Ministerstwo Obrony Narodowej prezentowało nagrania, na których białoruscy strażnicy kopali migrantów oraz strzelali nad ich głowami.
Najwyraźniej jednak pan Grodecki – lub jego zwierzchnik – postanowił uniknąć oficjalnej odpowiedzi na to, czy w państwie Łukaszenki grozi migrantom poniżające traktowanie lub tortury. Bo mogłoby się jeszcze okazać, że działania podejmowane wobec nich w Polsce są nielegalne (ratyfikowana za zgodą Sejmu konwencja międzynarodowa stoi w hierarchii prawa wyżej niż ustawa zezwalająca na „push-backi”).
Odpowiedział za to oficjalnie, że „cudzoziemcy zatrzymani w związku z nielegalnym przekroczeniem granicy, którzy nie wyrażają chęci złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski, są zawracani do linii granicy państwowej”, natomiast „w przypadku wyrażenia przez cudzoziemca chęci złożenia wniosku o udzielenie takiej ochrony funkcjonariusze dokonują czynności przewidzianych w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Załączając do tego statystyki, które zdają się potwierdzać, że postanowienie o opuszczeniu RP, skutkujące doprowadzeniem do linii granicy, wydawane jest tylko w stosunku do tych, którzy wniosku o ochronę nie złożyli (choć ustawa zezwala na pozostawienie w takim przypadku wniosku bez rozpatrzenia – jednak nie w sytuacji, gdy cudzoziemiec „przybył bezpośrednio z terytorium, na którym jego życiu lub wolności zagrażało niebezpieczeństwo prześladowania lub ryzyko wyrządzenia poważnej krzywdy”). I że takich wniosków złożono w tym okresie zaledwie 231, przy 1079 postanowieniach o opuszczeniu RP i 2658 „zapobieżeniach przekroczeniu granicy”.
Problem w tym, że Human Rights Watch wspomina o kilkudziesięciu przypadkach, w których migranci wyrażali chęć złożenia wniosku o ochronę, natomiast tego wniosku po prostu nie pozwolono im złożyć. Wygląda więc na to, że ktoś tu nie mówi prawdy. Kto?

„Podkre\u015blenia wymaga, \u017ce na terytorium Bia\u0142orusi nie s\u0105 prowadzone dzia\u0142ania wojenne, a przebywaj\u0105cy tam migranci nie s\u0105 zagro\u017ceni prze\u015bladowaniem ze wzgl\u0119du na ras\u0119, religi\u0119, narodowo\u015b\u0107, pogl\u0105dy polityczne lub przynale\u017cno\u015b\u0107 do okre\u015blonej grupy spo\u0142ecznej”<\/em> – stwierdzi\u0142 podsekretarz stanu w MSWiA Bartosz Grodecki, odpowiadaj\u0105c 13 czerwca<\/a>, z upowa\u017cnienia Ministra Spraw Wewn\u0119trznych i Administracji, na o\u015bwiadczenie senatora Wadima Tyszkiewicza z 24 marca br.<\/a>, kt\u00f3rego projekt zdarzy\u0142o mi si\u0119 napisa\u0107.
\nTa odpowied\u017a by\u0142a nie na temat, gdy\u017c senator Tyszkiewicz pyta\u0142 o co innego: „Czy Bia\u0142oru\u015b jest uznawana za kraj, w kt\u00f3rym prawo tych os\u00f3b do \u017cycia, wolno\u015bci lub bezpiecze\u0144stwa osobistego nie jest zagro\u017cone oraz w kt\u00f3rym te osoby nie mog\u0142yby zosta\u0107 poddane torturom lub poni\u017caj\u0105cemu traktowaniu albo karaniu?”<\/em>. Pyta\u0142 dlatego, \u017ce ratyfikowana przez Polsk\u0119 Konwencja o ochronie praw cz\u0142owieka i podstawowych wolno\u015bci zakazuje tortur lub poni\u017caj\u0105cego traktowania albo karania i orzecznictwo Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka ju\u017c dawno dookre\u015bli\u0142o, \u017ce nale\u017cy rozumie\u0107 przez to r\u00f3wnie\u017c zakaz wydalania do kraju, w kt\u00f3rym co\u015b takiego grozi. A polska ustawa przewiduje w przypadku, gdy wydalenie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 jedynie do takiego pa\u0144stwa, lub do pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym zagro\u017cone by\u0142oby jego prawo do \u017cycia, wolno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa osobistego, mo\u017cliwo\u015b\u0107 wydania zgody na pobyt ze wzgl\u0119d\u00f3w humanitarnych, lub (je\u017celi zachodz\u0105 przes\u0142anki do odmowy jej wydania) zgody na pobyt tolerowany. Warunkiem zakazu wydalania czy przyznania ww. zg\u00f3d na pobyt nie jest koniecznie zagro\u017cenie prze\u015bladowaniem ze wzgl\u0119du na ras\u0119, religi\u0119, narodowo\u015b\u0107, pogl\u0105dy polityczne lub przynale\u017cno\u015b\u0107 do okre\u015blonej grupy spo\u0142ecznej.
\nA czy faktycznie na Bia\u0142orusi migrantom gro\u017c\u0105 tortury, poni\u017caj\u0105ce traktowanie lub karanie? Zaledwie kilka dni wcze\u015bniej organizacja Human Rights Watch opublikowa\u0142a raport<\/a>, w kt\u00f3rym poinformowa\u0142a – w oparciu o relacje samych migrant\u00f3w oraz pomagaj\u0105cych im dzia\u0142aczy z organizacji pozarz\u0105dowych – o licznych przypadkach przemocy wobec migrant\u00f3w ze strony bia\u0142oruskich funkcjonariuszy. Takich, jak zmuszanie do przep\u0142yni\u0119cia granicznej rzeki (w tym przypadku jeden mia\u0142 uton\u0105\u0107, a inny zagin\u0105\u0107 porwany przez nurt), szczucie psami, gwa\u0142ty i napastowanie seksualne, pobicia oraz przetrzymywanie zim\u0105 w nieogrzewanym obozie przerobionym z magazynu. I wed\u0142ug autor\u00f3w raportu stanowi to okrutne, nieludzkie lub poni\u017caj\u0105ce traktowanie, a mo\u017ce by\u0107 nawet uznane za tortury. O podobnych przypadkach (bicie, szczucie psami, zmuszanie do przekraczania zamarzaj\u0105cych rzek, przetrzymywanie wiele dni w uwi\u0119zieniu bez jedzenia albo z minimaln\u0105 jego ilo\u015bci\u0105) informowa\u0142a ju\u017c w grudniu 2021 r. Amnesty International<\/a>, a Ministerstwo Obrony Narodowej prezentowa\u0142o nagrania<\/a>, na kt\u00f3rych bia\u0142oruscy stra\u017cnicy kopali migrant\u00f3w oraz strzelali nad ich g\u0142owami.
\nNajwyra\u017aniej jednak pan Grodecki – lub jego zwierzchnik – postanowi\u0142 unikn\u0105\u0107 oficjalnej odpowiedzi na to, czy w pa\u0144stwie \u0141ukaszenki grozi migrantom poni\u017caj\u0105ce traktowanie lub tortury. Bo mog\u0142oby si\u0119 jeszcze okaza\u0107, \u017ce dzia\u0142ania podejmowane wobec nich w Polsce s\u0105 nielegalne (ratyfikowana za zgod\u0105 Sejmu konwencja mi\u0119dzynarodowa stoi w hierarchii prawa wy\u017cej ni\u017c ustawa zezwalaj\u0105ca na „push-backi”).
\nOdpowiedzia\u0142 za to oficjalnie, \u017ce „cudzoziemcy zatrzymani w zwi\u0105zku z nielegalnym przekroczeniem granicy, kt\u00f3rzy nie wyra\u017caj\u0105 ch\u0119ci z\u0142o\u017cenia wniosku o udzielenie ochrony mi\u0119dzynarodowej na terytorium Polski, s\u0105 zawracani do linii granicy pa\u0144stwowej”<\/em>, natomiast „w przypadku wyra\u017cenia przez cudzoziemca ch\u0119ci z\u0142o\u017cenia wniosku o udzielenie takiej ochrony funkcjonariusze dokonuj\u0105 czynno\u015bci przewidzianych w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”<\/em>. Za\u0142\u0105czaj\u0105c do tego statystyki, kt\u00f3re zdaj\u0105 si\u0119 potwierdza\u0107, \u017ce postanowienie o opuszczeniu RP, skutkuj\u0105ce doprowadzeniem do linii granicy, wydawane jest tylko w stosunku do tych, kt\u00f3rzy wniosku o ochron\u0119 nie z\u0142o\u017cyli (cho\u0107 ustawa zezwala na pozostawienie w takim przypadku wniosku bez rozpatrzenia – jednak nie w sytuacji, gdy cudzoziemiec „przyby\u0142 bezpo\u015brednio z terytorium, na kt\u00f3rym jego \u017cyciu lub wolno\u015bci zagra\u017ca\u0142o niebezpiecze\u0144stwo prze\u015bladowania lub ryzyko wyrz\u0105dzenia powa\u017cnej krzywdy”<\/em>). I \u017ce takich wniosk\u00f3w z\u0142o\u017cono w tym okresie zaledwie 231, przy 1079 postanowieniach o opuszczeniu RP i 2658 „zapobie\u017ceniach przekroczeniu granicy”<\/em>.
\nProblem w tym, \u017ce Human Rights Watch wspomina o kilkudziesi\u0119ciu przypadkach, w kt\u00f3rych migranci wyra\u017cali ch\u0119\u0107 z\u0142o\u017cenia wniosku o ochron\u0119, natomiast tego wniosku po prostu nie pozwolono im z\u0142o\u017cy\u0107. Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce kto\u015b tu nie m\u00f3wi prawdy. Kto?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2194"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2194"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2195,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2194\/revisions\/2195"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}