Nie jestem Ślązakiem i nie mam żadnych śląskich korzeni. Wychowałem się jednak i mieszkałem przez ponad trzydzieści lat w Katowicach. Dziewięć lat temu napisałem dla ówczesnej Partii Libertariańskiej komentarz w sprawie autonomii śląskiej. Dzisiaj, dzień po kolejnym Marszu Autonomii zorganizowanym przez Ruch Autonomii Śląska, chciałbym go (z konieczności w formie lekko skorygowanej) przypomnieć jako swoje stanowisko:
„Autonomia władz regionalnych czy lokalnych, rozumiana jako większa niezależność tych władz od rządu centralnego, nie jest sama w sobie ideałem libertarian. Ideałem tym mogłaby być prędzej dobrowolna przynależność ludzi do wszelkiego typu wspólnot lokalnych czy ponadlokalnych – sytuacja, w której gminy czy regiony, niekoniecznie terytorialne, byłyby dobrowolnymi stowarzyszeniami osób zainteresowanych korzystaniem z ich usług i w której mogłyby istnieć prywatne posiadłości, jurydyki, wolne miasta czy komuny nienależące do żadnego regionu czy gminy.
Jednak decentralizacja państwa, związana z przyznaniem regionom, województwom czy mniejszym jednostkom obecnego samorządu terytorialnego autonomii byłaby z tego punktu widzenia krokiem w dobrym kierunku.
Po pierwsze, stwarzałoby to – ułomną bo ułomną, ale zawsze – konkurencję pomiędzy regionami, województwami czy gminami. Mogłyby ze sobą konkurować różne rozwiązania dotyczące usług publicznych, podatkowe, a nawet częściowo – w ramach wspólnego porządku konstytucyjnego – prawne. Wprawdzie obecnie taka konkurencja zachodzi pomiędzy poszczególnymi państwami, ale o ile łatwiej „zagłosować nogami” i wybrać optymalne dla siebie rozwiązanie przeprowadzając się do sąsiedniego województwa czy nawet gminy, niż do innego państwa, w którym mówi się w innym języku. Co więcej, istniałaby większa szansa dla wprowadzenia – choćby na niewielkim obszarze – rozwiązań wolnościowych. Na przykład niektóre gminy mogłyby zdecydować się na wprowadzenie w życie postulatów libertarianizmu, oddając organizację usług publicznych – takich jak oświata, ochrona zdrowia, drogi czy zapewnianie bezpieczeństwa – w ręce inicjatywy prywatnej lub dobrowolnych stowarzyszeń i redukując do zera podatki lokalne.
Po drugie, pieniądze z podatków zostawałyby w większości w gminie czy regionie. Wprawdzie ludzie nadal musieliby oddawać pod przymusem część swoich pieniędzy władzom, ale byłaby większa szansa na to, że w zamian skorzystają z jakichś usług publicznych tam, gdzie spędzają większość życia, zamiast na to, że pieniądze te zostaną przeznaczone na jakąś inwestycję na drugim końcu Polski.
Po trzecie, władzę będącą „bliżej obywatela” łatwiej jest kontrolować i bardziej liczy się ona ze zdaniem tego obywatela. O ile zdarzają się przypadki odwołania wójtów, prezydentów miast, rad miejskich czy dymisje marszałków województw w trakcie kadencji sejmiku w wyniku nawet niezbyt znaczących lokalnych afer czy dowodów niekompetencji urzędników, o tyle bardzo rzadko zdarza się z tego powodu dymisja premiera rządu centralnego mającego parlamentarną większość w trakcie kadencji Sejmu.
Tak rozumiana autonomia nie oznacza – jak to niektórzy fałszywie rozumieją – tego, że prawo lokalne w całości ma pierwszeństwo przed prawem ogólnokrajowym, a więc faktycznego podziału państwa. Oznacza, że jest tak jedynie w niektórych – ustalonych konstytucyjnie – sferach, w przypadku, jeśli nie wszystkie regiony mają autonomię. Wtedy w takich sferach region autonomiczny może mieć inne przepisy prawne niż reszta kraju. W przypadku, jeśli wszystkie regiony mają jednakową autonomię, po prostu pewne dziedziny należą w całości do właściwości prawa lokalnego, a inne (zwykle polityka zagraniczna, obronność) do prawa ogólnokrajowego.
Ruch Autonomii (de facto Górnego) Śląska jest najbardziej widocznym w Polsce ruchem domagającym się autonomii regionu. Z wyżej wymienionych przyczyn popieram dążenie do takiej autonomii, ale popieram również dążenie do autonomii innych regionów Polski (co zresztą również jest postulatem RAŚ). W tym tych obszarów w ramach obecnego województwa śląskiego, które z różnych przyczyn (np. brak historycznych powiązań ze Śląskiem, poczucie własnej odrębności lokalnej) nie chciałyby być częścią autonomicznego regionu śląskiego lub chciałyby mieć własną autonomię w jego ramach”.

Nie jestem \u015al\u0105zakiem i nie mam \u017cadnych \u015bl\u0105skich korzeni. Wychowa\u0142em si\u0119 jednak i mieszka\u0142em przez ponad trzydzie\u015bci lat w Katowicach. Dziewi\u0119\u0107 lat temu napisa\u0142em dla \u00f3wczesnej Partii Libertaria\u0144skiej komentarz w sprawie autonomii \u015bl\u0105skiej. Dzisiaj, dzie\u0144 po kolejnym Marszu Autonomii zorganizowanym przez Ruch Autonomii \u015al\u0105ska, chcia\u0142bym go (z konieczno\u015bci w formie lekko skorygowanej) przypomnie\u0107 jako swoje stanowisko:
\n„Autonomia w\u0142adz regionalnych czy lokalnych, rozumiana jako wi\u0119ksza niezale\u017cno\u015b\u0107 tych w\u0142adz od rz\u0105du centralnego, nie jest sama w sobie idea\u0142em libertarian. Idea\u0142em tym mog\u0142aby by\u0107 pr\u0119dzej dobrowolna przynale\u017cno\u015b\u0107 ludzi do wszelkiego typu wsp\u00f3lnot lokalnych czy ponadlokalnych \u2013 sytuacja, w kt\u00f3rej gminy czy regiony, niekoniecznie terytorialne, by\u0142yby dobrowolnymi stowarzyszeniami os\u00f3b zainteresowanych korzystaniem z ich us\u0142ug i w kt\u00f3rej mog\u0142yby istnie\u0107 prywatne posiad\u0142o\u015bci, jurydyki, wolne miasta czy komuny nienale\u017c\u0105ce do \u017cadnego regionu czy gminy.<\/em>
\nJednak decentralizacja pa\u0144stwa, zwi\u0105zana z przyznaniem regionom, wojew\u00f3dztwom czy mniejszym jednostkom obecnego samorz\u0105du terytorialnego autonomii by\u0142aby z tego punktu widzenia krokiem w dobrym kierunku.<\/em>
\nPo pierwsze, stwarza\u0142oby to \u2013 u\u0142omn\u0105 bo u\u0142omn\u0105, ale zawsze \u2013 konkurencj\u0119 pomi\u0119dzy regionami, wojew\u00f3dztwami czy gminami. Mog\u0142yby ze sob\u0105 konkurowa\u0107 r\u00f3\u017cne rozwi\u0105zania dotycz\u0105ce us\u0142ug publicznych, podatkowe, a nawet cz\u0119\u015bciowo \u2013 w ramach wsp\u00f3lnego porz\u0105dku konstytucyjnego \u2013 prawne. Wprawdzie obecnie taka konkurencja zachodzi pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi pa\u0144stwami, ale o ile \u0142atwiej „zag\u0142osowa\u0107 nogami” i wybra\u0107 optymalne dla siebie rozwi\u0105zanie przeprowadzaj\u0105c si\u0119 do s\u0105siedniego wojew\u00f3dztwa czy nawet gminy, ni\u017c do innego pa\u0144stwa, w kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119 w innym j\u0119zyku. Co wi\u0119cej, istnia\u0142aby wi\u0119ksza szansa dla wprowadzenia \u2013 cho\u0107by na niewielkim obszarze \u2013 rozwi\u0105za\u0144 wolno\u015bciowych. Na przyk\u0142ad niekt\u00f3re gminy mog\u0142yby zdecydowa\u0107 si\u0119 na wprowadzenie w \u017cycie postulat\u00f3w libertarianizmu, oddaj\u0105c organizacj\u0119 us\u0142ug publicznych \u2013 takich jak o\u015bwiata, ochrona zdrowia, drogi czy zapewnianie bezpiecze\u0144stwa \u2013 w r\u0119ce inicjatywy prywatnej lub dobrowolnych stowarzysze\u0144 i redukuj\u0105c do zera podatki lokalne.<\/em>
\nPo drugie, pieni\u0105dze z podatk\u00f3w zostawa\u0142yby w wi\u0119kszo\u015bci w gminie czy regionie. Wprawdzie ludzie nadal musieliby oddawa\u0107 pod przymusem cz\u0119\u015b\u0107 swoich pieni\u0119dzy w\u0142adzom, ale by\u0142aby wi\u0119ksza szansa na to, \u017ce w zamian skorzystaj\u0105 z jakich\u015b us\u0142ug publicznych tam, gdzie sp\u0119dzaj\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia, zamiast na to, \u017ce pieni\u0105dze te zostan\u0105 przeznaczone na jak\u0105\u015b inwestycj\u0119 na drugim ko\u0144cu Polski.<\/em>
\nPo trzecie, w\u0142adz\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 „bli\u017cej obywatela” \u0142atwiej jest kontrolowa\u0107 i bardziej liczy si\u0119 ona ze zdaniem tego obywatela. O ile zdarzaj\u0105 si\u0119 przypadki odwo\u0142ania w\u00f3jt\u00f3w, prezydent\u00f3w miast, rad miejskich czy dymisje marsza\u0142k\u00f3w wojew\u00f3dztw w trakcie kadencji sejmiku w wyniku nawet niezbyt znacz\u0105cych lokalnych afer czy dowod\u00f3w niekompetencji urz\u0119dnik\u00f3w, o tyle bardzo rzadko zdarza si\u0119 z tego powodu dymisja premiera rz\u0105du centralnego maj\u0105cego parlamentarn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 w trakcie kadencji Sejmu.<\/em>
\nTak rozumiana autonomia nie oznacza \u2013 jak to niekt\u00f3rzy fa\u0142szywie rozumiej\u0105 \u2013 tego, \u017ce prawo lokalne w ca\u0142o\u015bci ma pierwsze\u0144stwo przed prawem og\u00f3lnokrajowym, a wi\u0119c faktycznego podzia\u0142u pa\u0144stwa. Oznacza, \u017ce jest tak jedynie w niekt\u00f3rych \u2013 ustalonych konstytucyjnie \u2013 sferach, w przypadku, je\u015bli nie wszystkie regiony maj\u0105 autonomi\u0119. Wtedy w takich sferach region autonomiczny mo\u017ce mie\u0107 inne przepisy prawne ni\u017c reszta kraju. W przypadku, je\u015bli wszystkie regiony maj\u0105 jednakow\u0105 autonomi\u0119, po prostu pewne dziedziny nale\u017c\u0105 w ca\u0142o\u015bci do w\u0142a\u015bciwo\u015bci prawa lokalnego, a inne (zwykle polityka zagraniczna, obronno\u015b\u0107) do prawa og\u00f3lnokrajowego.<\/em>
\nRuch Autonomii (de facto G\u00f3rnego) \u015al\u0105ska jest najbardziej widocznym w Polsce ruchem domagaj\u0105cym si\u0119 autonomii regionu. Z wy\u017cej wymienionych przyczyn popieram d\u0105\u017cenie do takiej autonomii, ale popieram r\u00f3wnie\u017c d\u0105\u017cenie do autonomii innych region\u00f3w Polski (co zreszt\u0105 r\u00f3wnie\u017c jest postulatem RA\u015a). W tym tych obszar\u00f3w w ramach obecnego wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego, kt\u00f3re z r\u00f3\u017cnych przyczyn (np. brak historycznych powi\u0105za\u0144 ze \u015al\u0105skiem, poczucie w\u0142asnej odr\u0119bno\u015bci lokalnej) nie chcia\u0142yby by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 autonomicznego regionu \u015bl\u0105skiego lub chcia\u0142yby mie\u0107 w\u0142asn\u0105 autonomi\u0119 w jego ramach”<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2201"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2201"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2201\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2203,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2201\/revisions\/2203"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2201"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2201"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2201"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}