W sierpniu 2017 roku Stowarzyszenie Libertariańskie zaproponowało napisany przeze mnie wstępny projekt ustawy w istotny sposób zwiększającej rolę ławników w wymiarze sprawiedliwości. Zgodnie z tym projektem, ławnicy mieli orzekać w sprawach, gdzie występowałby spór między prywatnymi osobami a państwem, a także w sprawach dyscyplinarnych sędziów i prokuratorów. Również w Sądzie Najwyższym. Mieli też być losowani do spraw z grona chętnych osób spełniających wymogi.
Celem takiej zmiany miało być oddanie rozstrzygania takich spraw w ręce osób w żaden sposób niezwiązanych z państwem – w szczególności decydującego głosu w osądzaniu samych sędziów, a także prokuratorów, nie mieliby ani ich koledzy, ani politycy.
Projekt ustawy (owszem, na pewno wymagający wielu poprawek), został wysłany do Prezydenta RP.
Oczywiście, ani prezydent, ani nikt inny we władzy nie zwrócił na niego uwagi. Idea ławników biorących udział w rozpatrywaniu spraw w Sądzie Najwyższym – w tym spraw dyscyplinarnych sędziów i prokuratorów – jednak się pojawiła, choć w odmiennej formie. W 2018 r. uchwalono ustawę, zgodnie z którą tacy ławnicy mieli być wybierani przez Senat spośród kandydatów zgłaszanych przez organizacje społeczne i obywateli. I w tym samym roku takich ławników wybrano.
W Senacie wówczas większość miała partia rządząca. Senatorzy opozycji zbojkotowali wybór ławników, twierdząc, że ustawa ich ustanawiająca jest niekonstytucyjna.
Wybieranie ławników Sądu Najwyższego przez Senat skomentowałem wówczas tak:
„w postępowaniach dyscyplinarnych prowadzonych przed Sądem Najwyższym oraz w sprawach ze skarg nadzwyczajnych będą orzekać ławnicy wybierani na czteroletnią kadencję przez Senat – czyli przedstawiciele polityków, a ściśle partii mającej aktualnie większość w Senacie (czyli obecnie PiS, za 4 lata może być to PO).
Zamiast większej kontroli sędziów przez obywateli ma więc być większa kontrola sędziów przez polityków”.
Jakie poglądy polityczne mieli wówczas wybrani ławnicy i jak orzekali – nie wiem. Jednak ich kadencja upłynęła i w zeszłym roku Senat, w którym teraz większość ma opozycja, wybrał – już bez kwestionowania konstytucyjności ustawy – nowych ławników Sądu Najwyższego. W większości osoby rekomendowane przez Komitet Obrony Demokracji.
I okazało się, że Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego Małgorzata Manowska odmawia przyjęcia od nich ślubowania, bo oficjalnie ma wątpliwości, czy są „nieskazitelnego charakteru”, co jest ustawowym wymogiem. Przyczyną tych wątpliwości ma być ich „daleko idące zaangażowanie polityczne, które nie daje gwarancji bezstronności”. Tyle, że ustawa o Sądzie Najwyższym ani nie zakazuje zaangażowania politycznego kandydatów na ławników, ani nie daje I Prezesowi SN prawa badania tego wymogu czy legalności wyboru ławnika. Po prostu stwierdza w art. 63, że „Listę wybranych ławników Sądu Najwyższego (…) Marszałek Senatu niezwłocznie przesyła Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego”, a „Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wręcza ławnikom Sądu Najwyższego zawiadomienie o wyborze i odbiera od nich ślubowanie”.
Ale w praktyce wygląda to tak, że jeśli prezes Manowska nie przyjmie ślubowania od ławników, którzy jej się nie podobają, to praktycznie nie ma sposobu, by ją do tego zmusić. Chyba, że przez postępowanie dyscyplinarne, które jest bardzo mało prawdopodobne – żądanie musiałoby wyjść od Kolegium SN, Rzecznika Dyscyplinarnego SN, Prokuratora Generalnego lub Prokuratora Krajowego, następnie Rzecznik Dyscyplinarny SN musiałby zdecydować o wszczęciu postępowania, a orzekać miałaby Izba Odpowiedzialności Zawodowej SN – notabene z udziałem ławników, których może w tej sytuacji brakować.
Czyli mamy sytuację, w której opozycyjny Senat wybrał ławników kierując się – tak jak przewidywałem – kryteriami politycznymi, a Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego – popierana przez rządzący obóz polityczny i powołana przez Andrzeja Dudę mimo uzyskania dwukrotnie mniejszej liczby głosów na Zgromadzeniu Ogólnym sędziów SN od swojego kontrkandydata – tego wyboru nie chce uznać. I nie ma co udawać, że przyczyną też nie są tu kryteria polityczne.
Tylko, że jeśli nie będzie wystarczającej liczby ławników, to może to zablokować rozpatrywanie nie tylko spraw dyscyplinarnych sędziów i prokuratorów, ale i skarg nadzwyczajnych. Na sporze politycznym znowu ucierpią zwykli ludzie.
A można było ławników losować. No, ale wtedy politycy mieliby mniejszy wpływ na to, kto znajdzie się w składzie orzekającym.

W sierpniu 2017 roku Stowarzyszenie Libertaria\u0144skie zaproponowa\u0142o napisany przeze mnie wst\u0119pny projekt ustawy w istotny spos\u00f3b zwi\u0119kszaj\u0105cej rol\u0119 \u0142awnik\u00f3w w wymiarze sprawiedliwo\u015bci. Zgodnie z tym projektem, \u0142awnicy mieli orzeka\u0107 w sprawach, gdzie wyst\u0119powa\u0142by sp\u00f3r mi\u0119dzy prywatnymi osobami a pa\u0144stwem, a tak\u017ce w sprawach dyscyplinarnych s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c w S\u0105dzie Najwy\u017cszym. Mieli te\u017c by\u0107 losowani do spraw z grona ch\u0119tnych os\u00f3b spe\u0142niaj\u0105cych wymogi.
\nCelem takiej zmiany mia\u0142o by\u0107 oddanie rozstrzygania takich spraw w r\u0119ce os\u00f3b w \u017caden spos\u00f3b niezwi\u0105zanych z pa\u0144stwem – w szczeg\u00f3lno\u015bci decyduj\u0105cego g\u0142osu w os\u0105dzaniu samych s\u0119dzi\u00f3w, a tak\u017ce prokurator\u00f3w, nie mieliby ani ich koledzy, ani politycy.
\nProjekt ustawy (owszem, na pewno wymagaj\u0105cy wielu poprawek), zosta\u0142 wys\u0142any do Prezydenta RP<\/a>.
\nOczywi\u015bcie, ani prezydent, ani nikt inny we w\u0142adzy nie zwr\u00f3ci\u0142 na niego uwagi. Idea \u0142awnik\u00f3w bior\u0105cych udzia\u0142 w rozpatrywaniu spraw w S\u0105dzie Najwy\u017cszym – w tym spraw dyscyplinarnych s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w – jednak si\u0119 pojawi\u0142a, cho\u0107 w odmiennej formie. W 2018 r. uchwalono ustaw\u0119, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 tacy \u0142awnicy mieli by\u0107 wybierani przez Senat spo\u015br\u00f3d kandydat\u00f3w zg\u0142aszanych przez organizacje spo\u0142eczne i obywateli. I w tym samym roku takich \u0142awnik\u00f3w wybrano.
\nW Senacie w\u00f3wczas wi\u0119kszo\u015b\u0107 mia\u0142a partia rz\u0105dz\u0105ca. Senatorzy opozycji zbojkotowali wyb\u00f3r \u0142awnik\u00f3w, twierdz\u0105c, \u017ce ustawa ich ustanawiaj\u0105ca jest niekonstytucyjna.
\nWybieranie \u0142awnik\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego przez Senat skomentowa\u0142em w\u00f3wczas tak<\/a>:
\n„w post\u0119powaniach dyscyplinarnych prowadzonych przed S\u0105dem Najwy\u017cszym oraz w sprawach ze skarg nadzwyczajnych b\u0119d\u0105 orzeka\u0107 \u0142awnicy wybierani na czteroletni\u0105 kadencj\u0119 przez Senat – czyli przedstawiciele polityk\u00f3w, a \u015bci\u015ble partii maj\u0105cej aktualnie wi\u0119kszo\u015b\u0107 w Senacie (czyli obecnie PiS, za 4 lata mo\u017ce by\u0107 to PO).<\/em>
\nZamiast wi\u0119kszej kontroli s\u0119dzi\u00f3w przez obywateli ma wi\u0119c by\u0107 wi\u0119ksza kontrola s\u0119dzi\u00f3w przez polityk\u00f3w”<\/em>.
\nJakie pogl\u0105dy polityczne mieli w\u00f3wczas wybrani \u0142awnicy i jak orzekali – nie wiem. Jednak ich kadencja up\u0142yn\u0119\u0142a i w zesz\u0142ym roku Senat, w kt\u00f3rym teraz wi\u0119kszo\u015b\u0107 ma opozycja, wybra\u0142 – ju\u017c bez kwestionowania konstytucyjno\u015bci ustawy – nowych \u0142awnik\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego. W wi\u0119kszo\u015bci osoby rekomendowane przez Komitet Obrony Demokracji.
\nI okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Pierwsza Prezes S\u0105du Najwy\u017cszego Ma\u0142gorzata Manowska odmawia przyj\u0119cia od nich \u015blubowania<\/a>, bo oficjalnie ma w\u0105tpliwo\u015bci, czy s\u0105 „nieskazitelnego charakteru”<\/em>, co jest ustawowym wymogiem. Przyczyn\u0105 tych w\u0105tpliwo\u015bci ma by\u0107 ich „daleko id\u0105ce zaanga\u017cowanie polityczne, kt\u00f3re nie daje gwarancji bezstronno\u015bci”<\/em>. Tyle, \u017ce ustawa o S\u0105dzie Najwy\u017cszym ani nie zakazuje zaanga\u017cowania politycznego kandydat\u00f3w na \u0142awnik\u00f3w, ani nie daje I Prezesowi SN prawa badania tego wymogu czy legalno\u015bci wyboru \u0142awnika. Po prostu stwierdza w art. 63, \u017ce „List\u0119 wybranych \u0142awnik\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego (…) Marsza\u0142ek Senatu niezw\u0142ocznie przesy\u0142a Pierwszemu Prezesowi S\u0105du Najwy\u017cszego”<\/em>, a „Pierwszy Prezes S\u0105du Najwy\u017cszego wr\u0119cza \u0142awnikom S\u0105du Najwy\u017cszego zawiadomienie o wyborze i odbiera od nich \u015blubowanie”<\/em>.
\nAle w praktyce wygl\u0105da to tak, \u017ce je\u015bli prezes Manowska nie przyjmie \u015blubowania od \u0142awnik\u00f3w, kt\u00f3rzy jej si\u0119 nie podobaj\u0105, to praktycznie nie ma sposobu, by j\u0105 do tego zmusi\u0107. Chyba, \u017ce przez post\u0119powanie dyscyplinarne, kt\u00f3re jest bardzo ma\u0142o prawdopodobne – \u017c\u0105danie musia\u0142oby wyj\u015b\u0107 od Kolegium SN, Rzecznika Dyscyplinarnego SN, Prokuratora Generalnego lub Prokuratora Krajowego, nast\u0119pnie Rzecznik Dyscyplinarny SN musia\u0142by zdecydowa\u0107 o wszcz\u0119ciu post\u0119powania, a orzeka\u0107 mia\u0142aby Izba Odpowiedzialno\u015bci Zawodowej SN – notabene z udzia\u0142em \u0142awnik\u00f3w, kt\u00f3rych mo\u017ce w tej sytuacji brakowa\u0107.
\nCzyli mamy sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej opozycyjny Senat wybra\u0142 \u0142awnik\u00f3w kieruj\u0105c si\u0119 – tak jak przewidywa\u0142em – kryteriami politycznymi, a Pierwsza Prezes S\u0105du Najwy\u017cszego – popierana przez rz\u0105dz\u0105cy ob\u00f3z polityczny i powo\u0142ana przez Andrzeja Dud\u0119 mimo uzyskania dwukrotnie mniejszej liczby g\u0142os\u00f3w na Zgromadzeniu Og\u00f3lnym s\u0119dzi\u00f3w SN od swojego kontrkandydata – tego wyboru nie chce uzna\u0107. I nie ma co udawa\u0107, \u017ce przyczyn\u0105 te\u017c nie s\u0105 tu kryteria polityczne.
\nTylko, \u017ce je\u015bli nie b\u0119dzie wystarczaj\u0105cej liczby \u0142awnik\u00f3w, to mo\u017ce to zablokowa\u0107 rozpatrywanie nie tylko spraw dyscyplinarnych s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w, ale i skarg nadzwyczajnych. Na sporze politycznym znowu ucierpi\u0105 zwykli ludzie.
\nA mo\u017cna by\u0142o \u0142awnik\u00f3w losowa\u0107. No, ale wtedy politycy mieliby mniejszy wp\u0142yw na to, kto znajdzie si\u0119 w sk\u0142adzie orzekaj\u0105cym.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2259"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2259"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2259\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2260,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2259\/revisions\/2260"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2259"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2259"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2259"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}