W polskim dyskursie politycznym popularne stało się rozróżnianie „liberalizmu gospodarczego” od „liberalizmu obyczajowego”. Jest to modne zwłaszcza po prawej stronie sceny politycznej. Wielu ludzi określających się jako konserwatywni liberałowie, konserwatyści czy po prostu prawicowcy uważa się za zwolenników „liberalizmu gospodarczego”, odżegnując się jednocześnie od „liberalizmu obyczajowego”. Ten ostatni nie jest jednoznacznie zdefiniowany, ale przyjrzawszy się różnym wypowiedziom na ten temat można wysnuć wniosek, że pod to pojęcie podpada m. in. (oprócz standardowo przytaczanych przykładów popierania aborcji, eutanazji i małżeństw homoseksualnych) opowiadanie się przeciwko zakazywaniu takich zjawisk jak zażywanie i dystrybucja narkotyków, imprezy w rodzaju „Przystanku Woodstock”, prostytucja i czerpanie z niej korzyści materialnych, rozpowszechnianie pornografii i ogólnie „publiczne zachowania sprzeczne z wartościami konserwatywnymi”, jak to sformułował jeden z dyskutantów na portalu prawica.net.

W polskim dyskursie politycznym popularne sta\u0142o si\u0119 rozr\u00f3\u017cnianie \u201eliberalizmu gospodarczego\u201d od \u201eliberalizmu obyczajowego\u201d. Jest to modne zw\u0142aszcza po prawej stronie sceny politycznej. Wielu ludzi okre\u015blaj\u0105cych si\u0119 jako konserwatywni libera\u0142owie, konserwaty\u015bci czy po prostu prawicowcy uwa\u017ca si\u0119 za zwolennik\u00f3w \u201eliberalizmu gospodarczego\u201d, od\u017cegnuj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie od \u201eliberalizmu obyczajowego\u201d. Ten ostatni nie jest jednoznacznie zdefiniowany, ale przyjrzawszy si\u0119 r\u00f3\u017cnym wypowiedziom na ten temat mo\u017cna wysnu\u0107 wniosek, \u017ce pod to poj\u0119cie podpada m. in. (opr\u00f3cz standardowo przytaczanych przyk\u0142ad\u00f3w popierania aborcji, eutanazji i ma\u0142\u017ce\u0144stw homoseksualnych) opowiadanie si\u0119 przeciwko zakazywaniu takich zjawisk jak za\u017cywanie i dystrybucja narkotyk\u00f3w, imprezy w rodzaju \u201ePrzystanku Woodstock\u201d, prostytucja i czerpanie z niej korzy\u015bci materialnych, rozpowszechnianie pornografii i og\u00f3lnie \u201epubliczne zachowania sprzeczne z warto\u015bciami konserwatywnymi\u201d, <\/em>jak to sformu\u0142owa\u0142 jeden z dyskutant\u00f3w na portalu prawica.net<\/a>.
\n\u0141atwo jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce zakres poj\u0119cia \u201eliberalizm obyczajowy\u201d pokrywa si\u0119 w du\u017cej mierze z zakresem poj\u0119cia \u201eliberalizm gospodarczy\u201d. Je\u017celi zaka\u017ce si\u0119 organizowania imprez takich jak \u201ePrzystanek Woodstock\u201d, to b\u0119dzie to niew\u0105tpliwe ograniczenie wolno\u015bci gospodarczej. Je\u017celi zaka\u017ce si\u0119 rozpowszechniania pornografii, podobnie \u2013 kto\u015b, kto b\u0119dzie chcia\u0142 zarabia\u0107 na filmach, magazynach czy stronach porno, nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 tego legalnie robi\u0107. Podobnym ograniczeniem jest zapis o tym, \u017ce programy radiowe i telewizyjne musz\u0105 by\u0107 zgodne z \u201ewarto\u015bciami chrze\u015bcija\u0144skimi\u201d. Zakaz prowadzenia oficjalnych dom\u00f3w publicznych czy policyjne akcje n\u0119kania prostytutek te\u017c s\u0105 naruszeniem wolno\u015bci gospodarczej. Tak samo zakaz handlu narkotykami innymi ni\u017c alkohol i nikotyna czy zwi\u0105zane z nim zakazy uprawy bez zezwolenia maku lub konopi. Wreszcie, w oczywisty spos\u00f3b wolno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 narusza \u015bciganie reklam uznanych za pornograficzne czy \u201eobra\u017caj\u0105ce uczucia religijne\u201d, jak r\u00f3wnie\u017c \u201eobra\u017aliwych\u201d wypowiedzi prasowych czy ksi\u0105\u017cek. Je\u017celi w ramach walki z \u201eliberalizmem obyczajowym\u201d zaka\u017cemy wydawania gazety programowo drwi\u0105cej z \u201ewarto\u015bci konserwatywnych\u201d, to b\u0119dzie to ewidentne ograniczenie wolno\u015bci gospodarczej jej wydawcy oraz ludzi, kt\u00f3rzy t\u0119 gazet\u0119 chcieliby kupowa\u0107\u2026
\nCi z samozwa\u0144czych zwolennik\u00f3w \u201eliberalizmu gospodarczego\u201d, kt\u00f3rzy chcieliby, w imi\u0119 walki z \u201eliberalizmem obyczajowym\u201d zakazywa\u0107 wymienionych rzeczy s\u0105 w rzeczywisto\u015bci zwolennikami czego\u015b, co mo\u017cna nazwa\u0107 \u201eumiarkowanym liberalizmem gospodarczym w granicach konserwatyzmu obyczajowego\u201d. Czyli \u2013 wolno\u015b\u0107 gospodarcza tak, ale tylko dop\u00f3ki nie narusza konserwatywnego stylu \u017cycia. Ch\u0142op mo\u017ce uprawia\u0107 ziemniaki, ale konopi indyjskich ju\u017c nie. Sklepikarz mo\u017ce sprzedawa\u0107 alkohol, ale ju\u017c nie marihuan\u0119. Promotor muzyczny mo\u017ce organizowa\u0107 koncert disco-polo, ale nie co\u015b w rodzaju \u201ePrzystanku Woodstock\u201d, ani koncertu blackmetalowego, gdzie do krzy\u017cy przywi\u0105zuje si\u0119 umazanych sztuczn\u0105 krwi\u0105 ludzi. Wydawca gazety mo\u017ce j\u0105 wydawa\u0107, pod warunkiem, \u017ce nie b\u0119dzie tam symbolu sierpa skrzy\u017cowanego z katolickim krzy\u017cem, lub \u017ce nie b\u0119dzie to co\u015b w rodzaju \u201eHustlera\u201d. W\u0142a\u015bciciel telewizji mo\u017ce emitowa\u0107, co chce, pod warunkiem, \u017ce b\u0119dzie to zgodne z \u201ewarto\u015bciami chrze\u015bcija\u0144skimi\u201d. Producent napoju mo\u017ce si\u0119 reklamowa\u0107, pod warunkiem, \u017ce nie b\u0119dzie to reklama \u201eobra\u017caj\u0105ca uczucia religijne\u201d…
\nTylko, \u017ce to ju\u017c nie jest liberalizm gospodarczy. To etatyzm, gdzie r\u00f3\u017cne pa\u0144stwowe instytucje i prawa decyduj\u0105, \u017ce mog\u0119 sobie wprawdzie kupi\u0107 to, co z grubsza chc\u0119, ale tylko w kolorze czarnym\u2026 czy jaki tam jest kolor konserwatyst\u00f3w.
\nA gdy takie instytucje i prawa istniej\u0105, to ju\u017c tylko krok do wykorzystywania ich tak\u017ce przez \u201epost\u0119powc\u00f3w\u201d. Do zakazywania pisemek z dowcipami o Murzynach, \u201eseksistowskich\u201d reklam, symboli religijnych w prywatnych szko\u0142ach, palenia tytoniu w prywatnych barach i firmach. Do \u201eumiarkowanego liberalizmu gospodarczego w ramach progresywizmu obyczajowego\u201d.
\nCo najgorsze, takie praktyki powoduj\u0105, \u017ce w \u015bwiadomo\u015bci zar\u00f3wno tej bardziej konserwatywnej, jak i tej bardziej post\u0119powej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa wykszta\u0142ca si\u0119 przekonanie, \u017ce jedynym stra\u017cnikiem \u201ew\u0142a\u015bciwej\u201d obyczajowo\u015bci, chroni\u0105cym przed demoralizuj\u0105cymi ekscesami rynku jest pa\u0144stwo. Utrwala si\u0119 etatystyczny etos, taki sam, kt\u00f3ry wed\u0142ug niemieckiego teoretyka libertarianizmu Stefana Blankertza sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z przyczyn narodowego socjalizmu w Niemczech w latach trzydziestych XX w. Zdaniem Blankertza mo\u017ce si\u0119 mu przeciwstawi\u0107 tylko rzeczywisty liberalizm, nieokrojony do kwestii \u015bci\u015ble ekonomicznych. Jak napisa\u0142 on w swoim artykule \u201eKu wolno\u015bciowej teorii faszyzmu\u201d<\/a>, \u201eoddzielenie wolno\u015bci gospodarczej od swob\u00f3d obywatelskich wywo\u0142uje wra\u017cenie, \u017ce liberalizm nie ma nic wsp\u00f3lnego z codziennym i uczuciowym \u017cyciem wsp\u00f3lnoty. (\u2026) Rzekoma ochrona praw w\u0142asno\u015bci w kraju, gdzie \u017bydzi, homoseksuali\u015bci, nonkonformi\u015bci i wszyscy krytycy rz\u0105du s\u0105 n\u0119kani, wi\u0119zieni i mordowani, jest nic nie warta. Prawa w\u0142asno\u015bci nie oparte na fundamentalnej zasadzie samoposiadania, to jest samostanowienia jednostki, nie mog\u0105 by\u0107 uznawane za rzeczywiste prawa w\u0142asno\u015bci\u201d<\/em>.
\nOczywi\u015bcie w Polsce jak dot\u0105d nie morduje si\u0119 i nie wi\u0119zi opozycjonist\u00f3w, \u017byd\u00f3w czy homoseksualist\u00f3w, i co\u015b takiego w przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci nie grozi. Ale mo\u017cna trafi\u0107 za kratki cho\u0107by za posiadanie marihuany, a za \u201eobraz\u0119 uczu\u0107 religijnych\u201d dosta\u0107 wyrok w zawieszeniu lub grzywn\u0119. Nie ma nazizmu ani faszyzmu, ale jest etatyzm, kt\u00f3ry za jaki\u015b czas, przy okazji jakiego\u015b drastycznego kryzysu welfare state<\/em> mo\u017ce \u2013 przed czym przestrzega Blankertz – przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w co\u015b podobnego do faszyzmu czy narodowego socjalizmu. A samozwa\u0144czy libera\u0142owie gospodarczy, przedk\u0142adaj\u0105cy ponad ten liberalizm wymuszanie konserwatywnego stylu \u017cycia si\u0142\u0105 przez pa\u0144stwo, mog\u0105 si\u0119 do tego niechc\u0105cy przyczyni\u0107.
\n
\n(Powy\u017cszy tekst zosta\u0142 opublikowany w grudniowym numerze magazynu „id\u017a Pod Pr\u0105d”<\/a>.)<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}