„Instytucjonalizacja jednostek wytwórczych, przy rosnącej ich komplikacji wewnętrznej i zewnętrznym uzależnieniu od hierarchii władzy, doprowadza do tego, iż coraz większą rolę w nich zaczyna pełnić aparat zarządzający, a więc biurokracja gospodarcza. Ona to zaczyna podejmować coraz więcej decyzji ekonomicznych coraz mniej tłumacząc się przed byłymi właścicielami. Byłymi, albowiem właścicielem czegoś jest — jak stale przyjmujemy w tej książce — nie ten, o kim w jakimś akcie prawnym napisano, iż jest właścicielem, ale ten, kto efektywnie podejmuje decyzje dotyczące użytkowania owego czegoś. Wraz z biurokratyzacja jednostek wytwórczych nie mamy tedy bynajmniej do czynienia z rozdziałem „własności i zarządzania”, lecz z przesunięciem własności w ręce bezosobowych ciał kolegialnych zasiadających w biurach poszczególnych jednostek wytwórczych. Tak pojęta własność (własność w rozumieniu ekonomicznym, nie prawniczym) jest stopniowalna. Otóż rosnąca kontrola państwa nad życiem gospodarczym powodująca przyspieszoną instytucjonalizację prywatnych jednostek wytwórczych doprowadza do tego, iż własność wymyka się stopniowo z rąk jednostek fizycznych (zwanych nadal właścicielami, ale już tylko w jurysdycznym rozumieniu) i przechodzi do rąk biurokracji gospodarczej. Dotychczasowym właścicielom pozostaje „obcinanie akcji” — rodzaj renty z tytułu formalnej własności. Z gospodarki zaczyna wyrastać oddolne państwo będące niejako wykrzywionym odbiciem państwa prawdziwego.
Przede wszystkim w tym, iż biurokracja, w odróżnieniu od prywatnych właścicieli, nie maksymalizuje już produktu dodatkowego. Dopóty, dopóki spłacać musi „rentę kapitalistyczną” właścicielom w sensie prawnym, dba o zyski należyte, nie o to, by były one jak największe. Jej dochody są w znacznej mierze niezależne od zysków kierowanego przez nią przedsiębiorstwa. Jako biurokracja nie maksymalizuje też dochodów, ale wpływy. Jak wszelka biurokracja działa w ten sposób, iż poszerza sferę swej regulacji, a jako biurokracja gospodarcza ogarnia kontrola zachowania ekonomiczne obywateli, przede wszystkim zachowania rynkowe. Dla prywatnego właściciela akty kupna były czymś danym, czymś na co w zasadzie nie miał on wpływu. Biurokracja natomiast opanowuje konsumpcję ograniczając za pomocą coraz bardziej wyrafinowanych środków perswazji suwerenność konsumenta. Obywatel jako konsument jest niejako kreowany przez zbiurokratyzowany system ekonomiczny — nie produkcja dostosowuje się do jego potrzeb, ale perswazja płynąca ze strony systemu stwarza mu nowe potrzeby, których sam dotąd nie odczuwał.
Z drugiej strony klasa dysponentów sił przymusu, która przejmuje na siebie główny ciężar rozwijania techniki, wykorzystuje ją do tworzenia coraz doskonalszych instrumentów represji i kontroli ludzkich zachowań. I stopniowo zgodnie z naturą wewnętrznych zależności momentu politycznego, które teraz — wyzwolone w znacznej mierze spod ciśnienia zanikającej klasy prywatnych właścicieli środków produkcji — zaczynają pełnić rolę wiodącą w społeczeństwie, klasa ta zaczyna ogarniać coraz dalej idącą kontrolą klasę obywateli.

{"id":856,"date":"2011-10-17T10:34:47","date_gmt":"2011-10-17T08:34:47","guid":{"rendered":"http:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/?p=856"},"modified":"2011-10-24T21:45:25","modified_gmt":"2011-10-24T19:45:25","slug":"nowak-o-rewolucji-oburzonych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/?p=856","title":{"rendered":"Nowak o „rewolucji oburzonych”?"},"content":{"rendered":"

„Instytucjonalizacja jednostek wytw\u00f3rczych, przy rosn\u0105cej ich komplikacji wewn\u0119trznej i zewn\u0119trznym uzale\u017cnieniu od hierarchii w\u0142adzy, doprowadza do tego, i\u017c coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w nich zaczyna pe\u0142ni\u0107 aparat zarz\u0105dzaj\u0105cy, a wi\u0119c biurokracja gospodarcza<\/strong>. Ona to zaczyna podejmowa\u0107 coraz wi\u0119cej decyzji ekonomicznych coraz mniej t\u0142umacz\u0105c si\u0119 przed by\u0142ymi w\u0142a\u015bcicielami. By\u0142ymi, albowiem w\u0142a\u015bcicielem czego\u015b jest \u2014 jak stale przyjmujemy w tej ksi\u0105\u017cce \u2014 nie ten, o kim w jakim\u015b akcie prawnym napisano, i\u017c jest w\u0142a\u015bcicielem, ale ten, kto efektywnie podejmuje decyzje dotycz\u0105ce u\u017cytkowania owego czego\u015b. Wraz z biurokratyzacja jednostek wytw\u00f3rczych nie mamy tedy bynajmniej do czynienia z rozdzia\u0142em „w\u0142asno\u015bci i zarz\u0105dzania”, lecz z przesuni\u0119ciem w\u0142asno\u015bci w r\u0119ce bezosobowych cia\u0142 kolegialnych zasiadaj\u0105cych w biurach poszczeg\u00f3lnych jednostek wytw\u00f3rczych. Tak poj\u0119ta w\u0142asno\u015b\u0107 (w\u0142asno\u015b\u0107 w rozumieniu ekonomicznym, nie prawniczym) jest stopniowalna. Ot\u00f3\u017c rosn\u0105ca kontrola pa\u0144stwa nad \u017cyciem gospodarczym powoduj\u0105ca przyspieszon\u0105 instytucjonalizacj\u0119 prywatnych jednostek wytw\u00f3rczych doprowadza do tego, i\u017c w\u0142asno\u015b\u0107 wymyka si\u0119 stopniowo z r\u0105k jednostek fizycznych (zwanych nadal w\u0142a\u015bcicielami, ale ju\u017c tylko w jurysdycznym rozumieniu) i przechodzi do r\u0105k biurokracji gospodarczej. Dotychczasowym w\u0142a\u015bcicielom pozostaje „obcinanie akcji” \u2014 rodzaj renty z tytu\u0142u formalnej w\u0142asno\u015bci. Z gospodarki zaczyna wyrasta\u0107 oddolne pa\u0144stwo b\u0119d\u0105ce niejako wykrzywionym odbiciem pa\u0144stwa prawdziwego<\/strong>.
\nPrzede wszystkim w tym, i\u017c biurokracja, w odr\u00f3\u017cnieniu od prywatnych w\u0142a\u015bcicieli, nie maksymalizuje ju\u017c produktu dodatkowego. Dop\u00f3ty, dop\u00f3ki sp\u0142aca\u0107 musi „rent\u0119 kapitalistyczn\u0105” w\u0142a\u015bcicielom w sensie prawnym, dba o zyski nale\u017cyte, nie o to, by by\u0142y one jak najwi\u0119ksze<\/strong>. Jej dochody s\u0105 w znacznej mierze niezale\u017cne od zysk\u00f3w kierowanego przez ni\u0105 przedsi\u0119biorstwa. Jako biurokracja nie maksymalizuje te\u017c dochod\u00f3w, ale wp\u0142ywy. Jak wszelka biurokracja dzia\u0142a w ten spos\u00f3b, i\u017c poszerza sfer\u0119 swej regulacji, a jako biurokracja gospodarcza ogarnia kontrola zachowania ekonomiczne obywateli, przede wszystkim zachowania rynkowe. Dla prywatnego w\u0142a\u015bciciela akty kupna by\u0142y czym\u015b danym, czym\u015b na co w zasadzie nie mia\u0142 on wp\u0142ywu. Biurokracja natomiast opanowuje konsumpcj\u0119 ograniczaj\u0105c za pomoc\u0105 coraz bardziej wyrafinowanych \u015brodk\u00f3w perswazji suwerenno\u015b\u0107 konsumenta. Obywatel jako konsument jest niejako kreowany przez zbiurokratyzowany system ekonomiczny \u2014 nie produkcja dostosowuje si\u0119 do jego potrzeb, ale perswazja p\u0142yn\u0105ca ze strony systemu stwarza mu nowe potrzeby, kt\u00f3rych sam dot\u0105d nie odczuwa\u0142.
\nZ drugiej strony klasa dysponent\u00f3w si\u0142 przymusu, kt\u00f3ra przejmuje na siebie g\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car rozwijania techniki, wykorzystuje j\u0105 do tworzenia coraz doskonalszych instrument\u00f3w represji i kontroli ludzkich zachowa\u0144. I stopniowo zgodnie z natur\u0105 wewn\u0119trznych zale\u017cno\u015bci momentu politycznego, kt\u00f3re teraz \u2014 wyzwolone w znacznej mierze spod ci\u015bnienia zanikaj\u0105cej klasy prywatnych w\u0142a\u015bcicieli \u015brodk\u00f3w produkcji \u2014 zaczynaj\u0105 pe\u0142ni\u0107 rol\u0119 wiod\u0105c\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie, klasa ta zaczyna ogarnia\u0107 coraz dalej id\u0105c\u0105 kontrol\u0105 klas\u0119 obywateli.
\nTa sama etatyzacja \u017cycia spo\u0142ecznego pobudza wszak\u017ce klas\u0119 obywatelsk\u0105 do oporu. Tym razem jednak \u2014 w odr\u00f3\u017cnieniu od sytuacji z ko\u0144cowej fazy modelu IP (por. rozdzia\u0142 poprzedni) \u2014 jest to op\u00f3r do\u015b\u0107 ograniczony. Po pierwsze, klasa w\u0142a\u015bcicieli nie wyst\u0119puje na czele mas ludowych<\/strong>, albowiem zosta\u0142a ona pozbawiona donios\u0142o\u015bci spo\u0142ecznej w rezultacie procesu etatyzacji gospodarki. Miejsce jej zaj\u0119\u0142a biurokracja gospodarcza ulegaj\u0105ca fuzji z aparatem pa\u0144stwowym. Po drugie, reakcja mas ludowych w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa rozumieniu, a wi\u0119c bezpo\u015brednich producent\u00f3w, jest r\u00f3wnie\u017c ograniczona \u2014 system satysfakcjonuj\u0105c ekonomiczne potrzeby ludzi doprowadzi\u0142 do d\u0142ugotrwa\u0142ego stanu pokoju klasowego. W rezultacie sprzeciw wykazuj\u0105 uboczne kategorie klasy ludowej<\/strong> \u2014 rewolucja obywatelska ulega marginalizacji. W rezultacie, pocz\u0105tkowo przynajmniej, zaburzenia skierowane przeciw rosn\u0105cej omnipotencji pa\u0144stwa nie s\u0105 w stanie zagrozi\u0107 totalitaryzuj\u0105cemu si\u0119 systemowi. Przegrana rewolucja obywatelska w modelu VP jest w stanie tylko os\u0142abi\u0107 proces totalitaryzacji \u2014 op\u00f3r zmusza pa\u0144stwo do podj\u0119cia \u015brodk\u00f3w zaradczych polepszaj\u0105cych warunki buntuj\u0105cych si\u0119 kategorii klasy ludowej. Pa\u0144stwo zaradzi\u0107 czemukolwiek mo\u017ce w jeden tylko wszak\u017ce spos\u00f3b \u2014 rozbudowuj\u0105c nowe instytucje, zatrudniaj\u0105c nowe masy urz\u0119dnicze, obracaj\u0105c jeszcze wi\u0119kszymi sumami pieni\u0119dzy a wi\u0119c \u2014 wzmacniaj\u0105c si\u0119 samo.<\/strong> W rezultacie p\u0142yn\u0105ce z najlepszych nawet intencji dzia\u0142ania pa\u0144stwa prowadz\u0105 do wzrostu tego, przeciw czemu mierzony jest protest szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwych kategorii spo\u0142ecznych do wzrostu w\u0142adzy. Kolejne przegrane rewolucje obywatelskie prowadz\u0105 w modelu VP do totalitaryzacji w\u0142adzy.
\nAle w kolejnych rewolucjach do akcji w\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 coraz szersze kategorie klasy ludowej \u2014 tym bardziej, \u017ce rosn\u0105ca wszechw\u0142adza gospodarcza pa\u0144stwa kieruj\u0105cego si\u0119 wszak interesem pog\u0142\u0119biania regulacji \u017cycia spo\u0142ecznego profituje wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej w pogarszaniu efektywno\u015bci gospodarczej. Tak\u017ce jednak wygrana rewolucja obywatelska nie zmienia sytuacji \u2014 wy\u0142oniona nowa elita w\u0142adzy rych\u0142o staje si\u0119 jednocze\u015bnie elit\u0105 ekonomiczn\u0105 przejmuj\u0105c dyspozycj\u0119 nad scentralizowanymi ju\u017c i podporz\u0105dkowanymi pa\u0144stwu kana\u0142ami \u017cycia ekonomicznego; wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142ca si\u0119 wi\u0119c w klas\u0119 podw\u00f3jn\u0105 w\u0142adc\u00f3w-w\u0142a\u015bcicieli. W ten spos\u00f3b, czy sprzeciw mas oka\u017ce si\u0119 nieskuteczny, czy skuteczny, efekt b\u0119dzie ten sam: spo\u0142ecze\u0144stwo marksowskie ostatecznie zaniknie na rzecz spo\u0142ecze\u0144stwa supraklasowego<\/strong>. Spo\u0142ecze\u0144stwo marksowskie o dynamicznej gospodarce, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b zak\u0142adaj\u0105ce ci\u0105g\u0142y i przyspieszony rozw\u00f3j si\u0142 wytw\u00f3rczych, musi przej\u015b\u0107 do totalitaryzmu (politycznego).
\nA powsta\u0142e w ten spos\u00f3b spo\u0142ecze\u0144stwo totalitaryzmu politycznego \u2014 z podw\u00f3jn\u0105 klas\u0105 w\u0142adc\u00f3w-w\u0142a\u015bcicieli i pojedyncz\u0105 klas\u0105 kap\u0142an\u00f3w \u2014 wykazuje naturaln\u0105 tendencj\u0119 do przekszta\u0142cenia si\u0119 w kolejn\u0105 form\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Oto klasa podw\u00f3jna w\u0142adc\u00f3w-w\u0142a\u015bcicieli powsta\u0142a w wyniku upa\u0144stwowienia gospodarki podporz\u0105dkowuje sobie r\u00f3wnie\u017c \u015brodki indoktrynacji, a zatem – upa\u0144stwawia kultur\u0119. W ten spos\u00f3b powstaje socjalizm \u2014 system, gdzie mniejszo\u015b\u0107 opanowuje naraz \u015brodki przymusu, \u015brodki produkcji i \u015brodki indoktrynacji. Czy mniejszo\u015b\u0107 ta wywodzi si\u0119 z dawnego aparatu w\u0142adzy czy z nowego, jaki powsta\u0142 w wyniku zwyci\u0119skiej rewolucji obywatelskiej nie ma \u2014 z konsekwentnie materialistycznego punktu widzenia \u2014 wi\u0119kszej donios\u0142o\u015bci<\/strong>. Wp\u0142ywa to tylko na frazeologi\u0119 ideologiczn\u0105, jakiej powsta\u0142y system tr\u00f3jpanowania klasowego u\u017cywa.”<\/em><\/p>\n

(Leszek Nowak<\/a>, „U podstaw teorii socjalizmu, tom I – W\u0142asno\u015b\u0107 i w\u0142adza. O konieczno\u015bci socjalizmu”, Wydawnictwo Nakom, Pozna\u0144 1991).
\nWyt\u0142uszczenia moje. Polecam polskim samozwa\u0144czym „oburzonym” z „Porozumienia 15 pa\u017adziernika”, kt\u00f3rzy domagaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy innymi obowi\u0105zkowej edukacji z filozofii<\/a>– na razie w ramach edukacji nieobowi\u0105zkowej.<\/p>\n