Oto treść listu, który wysłałem dzisiaj drogą elektroniczną do premiera oraz ministrów kultury i dziedzictwa narodowego, cyfryzacji i spraw zagranicznych:
„W dniu 25 listopada 2011 r. Rada Ministrów „w trybie obiegowym” przyjęła uchwałę w sprawie udzielenia zgody na podpisanie Umowy handlowej dotyczącej zwalczania obrotu towarami podrobionymi między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, Australią, Kanadą, Japonią, Republiką Korei, Meksykańskimi Stanami Zjednoczonymi, Królestwem Marokańskim, Nową Zelandią, Republiką Singapuru, Konfederacją Szwajcarską i Stanami Zjednoczonymi Ameryki, znanej powszechnie jako ACTA. Wniosek w tej sprawie przedstawił Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdan Zdrojewski w piśmie z 16 listopada 2011 r. Zawierał on uzasadnienie obejmujące m. in. analizę skutków prawnych umowy. Zgodnie z tą analizą, „nie będzie (…) konieczne dokonywanie zmian w prawie polskim”.
Można mieć jednak wątpliwości co do prawidłowości tej analizy w co najmniej dwóch punktach:
Po pierwsze, stwierdzono, iż roszczenie analogiczne do przewidzianego w art. 8 ACTA nakazu powstrzymania się od naruszenia wprowadzono w art. 79 ust. 1 pkt. 1 ustawy o prawie autorskim, art. 287 ust. 1 i art. 296 ust. 1 Prawa własności przemysłowej, art. 11 ust. 1 pkt. 1 ustawy o ochronie baz danych oraz art. 36a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ochronie odmian roślin. O ile jednak wymienione przepisy prawa polskiego przewidują roszczenie o zaprzestanie naruszania danego prawa od osoby, która je naruszyła, o tyle nie przewidują wydania nakazu mającego na celu uniemożliwienie tego naruszania osobie trzeciej. Możliwość wydania takiego nakazu osobie trzeciej, „mającego na celu wprowadzenie do obrotu handlowego towarów, które naruszają prawa własności intelektualnej” przewiduje właśnie art. 8 ACTA. Oznacza to, że podpisanie i ratyfikacja ACTA będzie wymagała wprowadzenia w wymienionych przepisach zmian taką możliwość wprowadzających. Skutkiem tego mogą być wyroki sądów:
– nakazujące dostawcom dostępu do Internetu odcinanie od sieci użytkowników, którym udowodniono naruszanie praw autorskich poprzez np. korzystanie z aplikacji P2P służących do wymiany plików w celu np. ściągania „pirackich” kopii filmów czy utworów muzycznych (zwykle oznacza to również automatyczne udostępnianie); rezultatem może być tu pozbawienie dostępu do Internetu nie tylko „piratów”, ale i osób korzystających ze wspólnego łącza z nimi (np. rodzina, współlokatorzy, sąsiedzi);
– nakazujące dostawcom dostępu do Internetu blokowanie dostępu do stron internetowych (w tym zagranicznych), na których znajdują się treści uznane za naruszające np. prawo autorskie lub prawo własności przemysłowej; rezultatem może być blokowanie dostępu nie tylko do treści naruszających te prawa, ale i wielu innych treści znajdujących się w tej samej domenie czy pod tym samym adresem IP – lub też, alternatywnie, konieczność zbudowania przez dostawców dostępu infrastruktury pozwalającej na precyzyjne blokowanie dostępu do dowolnych zasobów w Internecie (np. konkretnych adresów URL), co jest nie tylko kosztowne, ale i potencjalnie groźne z punktu widzenia wolności słowa i dostępu do informacji.

Oto tre\u015b\u0107 listu, kt\u00f3ry wys\u0142a\u0142em dzisiaj drog\u0105 elektroniczn\u0105 do premiera oraz ministr\u00f3w kultury i dziedzictwa narodowego, cyfryzacji i spraw zagranicznych:
\n„W dniu 25 listopada 2011 r. Rada Ministr\u00f3w „w trybie obiegowym” przyj\u0119\u0142a uchwa\u0142\u0119 w sprawie udzielenia zgody na podpisanie Umowy handlowej dotycz\u0105cej zwalczania obrotu towarami podrobionymi mi\u0119dzy Uni\u0105 Europejsk\u0105 i jej pa\u0144stwami cz\u0142onkowskimi, Australi\u0105, Kanad\u0105, Japoni\u0105, Republik\u0105 Korei, Meksyka\u0144skimi Stanami Zjednoczonymi, Kr\u00f3lestwem Maroka\u0144skim, Now\u0105 Zelandi\u0105, Republik\u0105 Singapuru, Konfederacj\u0105 Szwajcarsk\u0105 i Stanami Zjednoczonymi Ameryki, znanej powszechnie jako ACTA. Wniosek w tej sprawie przedstawi\u0142 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdan Zdrojewski w pi\u015bmie z 16 listopada 2011 r. Zawiera\u0142 on uzasadnienie obejmuj\u0105ce m. in. analiz\u0119 skutk\u00f3w prawnych umowy. Zgodnie z t\u0105 analiz\u0105, „nie b\u0119dzie (…) konieczne dokonywanie zmian w prawie polskim”.<\/em>
\nMo\u017cna mie\u0107 jednak w\u0105tpliwo\u015bci co do prawid\u0142owo\u015bci tej analizy w co najmniej dw\u00f3ch punktach:<\/em>
\nPo pierwsze, stwierdzono, i\u017c roszczenie analogiczne do przewidzianego w art. 8 ACTA nakazu powstrzymania si\u0119 od naruszenia wprowadzono w art. 79 ust. 1 pkt. 1 ustawy o prawie autorskim, art. 287 ust. 1 i art. 296 ust. 1 Prawa w\u0142asno\u015bci przemys\u0142owej, art. 11 ust. 1 pkt. 1 ustawy o ochronie baz danych oraz art. 36a ust. 1 pkt. 1 ustawy o ochronie odmian ro\u015blin. O ile jednak wymienione przepisy prawa polskiego przewiduj\u0105 roszczenie o zaprzestanie naruszania danego prawa od osoby, kt\u00f3ra je naruszy\u0142a, o tyle nie przewiduj\u0105 wydania nakazu maj\u0105cego na celu uniemo\u017cliwienie tego naruszania osobie trzeciej. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 wydania takiego nakazu osobie trzeciej, „maj\u0105cego na celu wprowadzenie do obrotu handlowego towar\u00f3w, kt\u00f3re naruszaj\u0105 prawa w\u0142asno\u015bci intelektualnej” przewiduje w\u0142a\u015bnie art. 8 ACTA. Oznacza to, \u017ce podpisanie i ratyfikacja ACTA b\u0119dzie wymaga\u0142a wprowadzenia w wymienionych przepisach zmian tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wprowadzaj\u0105cych. Skutkiem tego mog\u0105 by\u0107 wyroki s\u0105d\u00f3w:<\/em>
\n– nakazuj\u0105ce dostawcom dost\u0119pu do Internetu odcinanie od sieci u\u017cytkownik\u00f3w, kt\u00f3rym udowodniono naruszanie praw autorskich poprzez np. korzystanie z aplikacji P2P s\u0142u\u017c\u0105cych do wymiany plik\u00f3w w celu np. \u015bci\u0105gania „pirackich” kopii film\u00f3w czy utwor\u00f3w muzycznych (zwykle oznacza to r\u00f3wnie\u017c automatyczne udost\u0119pnianie); rezultatem mo\u017ce by\u0107 tu pozbawienie dost\u0119pu do Internetu nie tylko „pirat\u00f3w”, ale i os\u00f3b korzystaj\u0105cych ze wsp\u00f3lnego \u0142\u0105cza z nimi (np. rodzina, wsp\u00f3\u0142lokatorzy, s\u0105siedzi);<\/em>
\n– nakazuj\u0105ce dostawcom dost\u0119pu do Internetu blokowanie dost\u0119pu do stron internetowych (w tym zagranicznych), na kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 tre\u015bci uznane za naruszaj\u0105ce np. prawo autorskie lub prawo w\u0142asno\u015bci przemys\u0142owej; rezultatem mo\u017ce by\u0107 blokowanie dost\u0119pu nie tylko do tre\u015bci naruszaj\u0105cych te prawa, ale i wielu innych tre\u015bci znajduj\u0105cych si\u0119 w tej samej domenie czy pod tym samym adresem IP – lub te\u017c, alternatywnie, konieczno\u015b\u0107 zbudowania przez dostawc\u00f3w dost\u0119pu infrastruktury pozwalaj\u0105cej na precyzyjne blokowanie dost\u0119pu do dowolnych zasob\u00f3w w Internecie (np. konkretnych adres\u00f3w URL), co jest nie tylko kosztowne, ale i potencjalnie gro\u017ane z punktu widzenia wolno\u015bci s\u0142owa i dost\u0119pu do informacji.<\/em>
\nPo drugie, stwierdzono, i\u017c wymogi art. 12 ACTA dotycz\u0105ce \u015brodk\u00f3w tymczasowych s\u0105 odzwierciedlone w polskich przepisach dotycz\u0105cych zabezpieczenia roszcze\u0144 (art. 730 i nast\u0119pne kodeksu post\u0119powania cywilnego). Jednak art. 731 kpc stanowi, i\u017c zabezpieczenie nie mo\u017ce zmierza\u0107 do zaspokojenia roszczenia, chyba \u017ce ustawa stanowi inaczej. Ustawy o prawie autorskim, o ochronie baz danych, o ochronie odmian ro\u015blin oraz prawo w\u0142asno\u015bci przemys\u0142owej nie dopuszczaj\u0105 wprost zabezpieczenia roszczenia o zaniechanie naruszania praw w spos\u00f3b zmierzaj\u0105cy do jego zaspokojenia (ustawa o prawie autorskim dopuszcza\u0142a to jawnie do 2007 r., przewiduj\u0105c w \u00f3wczesnym art. 80 ust. 1 pkt. 3 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wydania stosownego zarz\u0105dzenia tymczasowego, „po uprawdopodobnieniu, \u017ce niezabezpieczenie roszczenia mo\u017ce pozbawi\u0107 uprawnionego zaspokojenia, cho\u0107by zarz\u0105dzenie tymczasowe zmierza\u0142o do zaspokojenia roszczenia”). Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce generalnie (niezale\u017cnie od wydawanych od czasu do czasu, budz\u0105cych w\u0105tpliwo\u015bci postanowie\u0144 niekt\u00f3rych s\u0105d\u00f3w) w oparciu o obowi\u0105zuj\u0105ce przepisy prawa polskiego nie mo\u017cna zabezpiecza\u0107 roszczenia o zaniechanie domniemanego naruszania np. prawa autorskiego uniemo\u017cliwiaj\u0105c pozwanemu dzia\u0142anie prowadz\u0105ce do tego domniemanego naruszania, a tym bardziej wydaj\u0105c nakaz maj\u0105cy na celu to uniemo\u017cliwienie stronie trzeciej. Natomiast art. 12 ACTA nakazuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zastosowania „szybkich i skutecznych” \u015brodk\u00f3w tymczasowych „w celu uniemo\u017cliwienia jakiegokolwiek naruszania w\u0142asno\u015bci intelektualnej”, w tym r\u00f3wnie\u017c w odniesieniu do strony trzeciej. Oznacza to, \u017ce podpisanie i ratyfikacja ACTA b\u0119dzie wymaga\u0142a wprowadzenia w wymienionych przepisach zmian tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 (zabezpieczenia roszcze\u0144 o zaniechanie naruszania poprzez \u015brodki uniemo\u017cliwiaj\u0105ce te naruszanie, czyli w spos\u00f3b zmierzaj\u0105cy do zaspokojenia roszczenia) jawnie wprowadzaj\u0105cych. Skutkiem tego mo\u017ce by\u0107 praktyka masowego wydawania postanowie\u0144 w trybie niejawnym, bez mo\u017cliwo\u015bci uchylenia ich w oparciu o art. 731 kpc:<\/em>
\n– nakazuj\u0105cych dostawcom dost\u0119pu do Internetu odcinanie od sieci u\u017cytkownik\u00f3w pozwanych o naruszanie praw autorskich poprzez np. korzystanie z aplikacji P2P s\u0142u\u017c\u0105cych do wymiany plik\u00f3w w celu np. \u015bci\u0105gania „pirackich” kopii film\u00f3w czy utwor\u00f3w muzycznych (zwykle oznacza to r\u00f3wnie\u017c automatyczne udost\u0119pnianie); rezultatem mo\u017ce by\u0107 tu pozbawienie dost\u0119pu do Internetu nie tylko „pirat\u00f3w”, ale i os\u00f3b korzystaj\u0105cych ze wsp\u00f3lnego \u0142\u0105cza z nimi (np. rodzina, wsp\u00f3\u0142lokatorzy, s\u0105siedzi);<\/em>
\n– nakazuj\u0105cych dostawcom dost\u0119pu do Internetu blokowanie dost\u0119pu do stron internetowych (w tym zagranicznych), na kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 tre\u015bci uznawane przez wnioskodawc\u0119 za naruszaj\u0105ce np. prawo autorskie lub prawo w\u0142asno\u015bci przemys\u0142owej; rezultatem mo\u017ce by\u0107 blokowanie dost\u0119pu nie tylko do tre\u015bci mog\u0105cych narusza\u0107 prawa, ale i wielu innych tre\u015bci znajduj\u0105cych si\u0119 w tej samej domenie czy pod tym samym adresem IP – lub te\u017c, alternatywnie, konieczno\u015b\u0107 zbudowania przez dostawc\u00f3w dost\u0119pu infrastruktury pozwalaj\u0105cej na precyzyjne blokowanie dost\u0119pu do dowolnych zasob\u00f3w w Internecie (np. konkretnych adres\u00f3w URL), co jest nie tylko kosztowne, ale i potencjalnie gro\u017ane z punktu widzenia wolno\u015bci s\u0142owa i dost\u0119pu do informacji.<\/em>
\nNale\u017cy tu przypomnie\u0107, \u017ce zgodnie z art. 27 ust. 1 ACTA procedury dochodzenia i egzekwowania praw w post\u0119powaniu cywilnym (a wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c te przewidziane w art. 8 oraz art. 12) maj\u0105 zastosowanie r\u00f3wnie\u017c do „\u015brodowiska cyfrowego”.<\/em>
\nMaj\u0105c na uwadze powy\u017csze, a tak\u017ce to, \u017ce faktycznie umowa nie by\u0142a poddana konsultacjom spo\u0142ecznym, prosz\u0119 o rezygnacj\u0119 z planowanego jej podpisania 26 stycznia br. oraz powt\u00f3rn\u0105, szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 analiz\u0119 skutk\u00f3w prawnych jej wprowadzenia”<\/em>.
\nCho\u0107 prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, nie wiem, czy i ewentualne odrzucenie ACTA<\/a> przez Polsk\u0119 lub Parlament Europejski co\u015b tu pomo\u017ce. Faktem jest, \u017ce (jak zreszt\u0105 wspomnia\u0142em w ww. li\u015bcie) przynajmniej je\u015bli chodzi o \u015brodki tymczasowe, s\u0105dy wydaj\u0105 czasami postanowienia<\/a> skutkuj\u0105ce blokowaniem stron internetowych (jak na razie przez samych ich w\u0142a\u015bcicieli), aczkolwiek nie zawsze si\u0119 one utrzymuj\u0105 w drugiej instancji<\/a>. Faktem jest te\u017c to, \u017ce podobne zapisy jak w art. 8 i 12 ACTA (dotycz\u0105ce nakaz\u00f3w wobec stron trzecich – po\u015brednik\u00f3w – oraz \u015brodk\u00f3w tymczasowych zakazuj\u0105cych domniemanego naruszania „prawa w\u0142asno\u015bci intelektualnej”) zawarte s\u0105 ju\u017c w dyrektywach unijnych 2004\/48\/WE<\/a> (art. 9 i art. 11) oraz 2001\/29\/WE<\/a> (art. 8 ust. 3). Je\u015bli chce si\u0119 zapobiec blokowaniu zasob\u00f3w internetowych, odcinaniu ludzi od sieci i totalnej kontroli nad Internetem, trzeba zakwestionowa\u0107 same podstawy „prawa w\u0142asno\u015bci intelektualnej”. I powiedzie\u0107, \u017ce to nie \u017cadna w\u0142asno\u015b\u0107, ale przywileje<\/a>, kt\u00f3re nie mog\u0105 mie\u0107 prymatu nad wolno\u015bci\u0105 jednostki i tradycyjnie rozumianym prawem w\u0142asno\u015bci.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":null,"protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/916"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=916"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/916\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":925,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/916\/revisions\/925"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=916"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=916"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sierp.libertarianizm.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=916"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}