“Finał zaciętej bitwy o wolność internetu w Polsce?” - pyta Onet.pl, komentując wpis na blogu posła Janusza Piechocińskiego, triumfalnie zapewniającego w oparciu o otrzymaną opinię Biura Analiz Sejmowych, że “nie będzie blokowania stron”. Opinia dotyczy wprawdzie nie pomysłu wprowadzenia Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych, ale projektu ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych, tym niemniej stwierdza, że zawarty w tym projekcie zapis o blokowaniu dostępu do określonych treści internetowych (w tym “treści zakazanych dla dzieci lub młodzieży”) jest sprzeczny z art. 54 ust. 1 Konstytucji RP oraz z zasadą określoności przepisów prawa wyprowadzaną z art. 2 Konstytucji RP. Na tej podstawie pojawiły się głosy (Lipszyc.pl, OSNews.pl), że zakwestionowano konstytucyjność cenzury Internetu jako takiej.
Tymczasem po bliższym wczytaniu się w opinię sporządzoną dla p. Piechocińskiego można niestety wysnuć wniosek wręcz przeciwny. Opinia ta jest zasadniczo niekorzystna dla środowisk podnoszących sprzeczność z Konstytucją proponowanych zapisów o Rejestrze Stron i Usług Niedozwolonych i moim zdaniem może zostać przytoczona jako argument przez tych, którzy będą chcieli te zapisy forsować (przypomnę, że premier wcale się z tego pomysłu nie wycofał, jedynie zapowiedział odroczenie decyzji o jego realizacji). Dlaczego?
Po pierwsze, zawarty jest w niej pogląd, że blokowanie dostępu do “treści zakazanych” nie jest cenzurą prewencyjną (zakazaną w art. 54 ust. 2 Konstytucji), gdyż “blokowanie dostępu odnosi się do informacji, które zostały już opublikowane, a nie do takich, które na opublikowanie oczekują”. To stwierdzenie, ignorujące zupełnie fakt, że większość metod blokowania dostępu do informacji w Internecie musi skutkować zablokowaniem dostępu również i do informacji, która ma dopiero zostać opublikowana (wyjątkiem może być jedynie np. blokowanie po słowach kluczowych), może zostać użyte na podparcie lansowanej przez rząd tezy, że cenzurą prewencyjną nie byłby również RSiUN (aczkolwiek w przypadku Rejestru mowa jest póki co nie o blokowaniu dostępu do treści, a o blokowaniu dostępu do “adresów elektronicznych” - tu trudno już wymyślić metodę pozwalającą na blokowanie jedynie tego, co zostało już opublikowane, bez blokowania tego, co ma się dopiero pojawić).
Po drugie, zarzuty dotyczące sprzeczności zapisów ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych z art. 54 ust. 1 Konstytucji dotyczą trzech rzeczy - (a) blokowania dostępu do treści “sprzecznych z publicznym charakterem zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego”, (b) uprawnień Prezesa UKE do określania treści nakazu blokowania dostępu do stron oraz (c) ograniczenia blokowania dostępu do treści “zakazanych dla dzieci lub młodzieży” jedynie do sytuacji, gdy jednostka samorządu terytorialnego świadczyć ma usługę dostępu do Internetu bez pobierania opłat lub w zamian za opłatę niższą niż cena rynkowa. Zarzutów (a) i (b) nie można odnieść w żaden sposób do projektu Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych - nie ma zawierać on adresów identyfikujących strony i usługi zawierające treści sprzeczne z publicznym charakterem zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, a nakaz blokowania (wraz z określeniem, co może być blokowane) zawarty jest bezpośrednio w projektowanej ustawie. W przypadku zarzutu (c) warto zwrócić uwagę, że wg Biura Analiz Sejmowych blokowanie dostępu do treści “zakazanych dla dzieci lub młodzieży” samo w sobie jest zgodne z Konstytucją:
“Jest powszechnie wiadome, że system World Wide Web obejmuje również witryny, których treść takie szkody może przynosić, np. gloryfikujące przemoc, ustrój nazistowski, itp. Nie ulega również wątpliwości, że dzieci i młodzież należy szczególnie chronić przed tego typu treściami, aczkolwiek można się zastanawiać, czy wprowadzany nakaz blokowania dostępu będzie efektywnie spełniał to zadanie. Jednakże na gruncie prawnym wydaje się, że co do zasady wprowadzenie obowiązku blokowania dostępu stron mogłoby zostać uzasadnione w świetle przesłanki moralności publicznej zawartej w art. 31 ust. 3 konstytucji”.
Zarzut sprzeczności z Konstytucją związany jest jedynie z ograniczeniem tego zakazu tylko do określonych, szczególnych sytuacji:
“Zgoda Prezesa UKE, której element zawiera opiniowana regulacja, odnosi się bowiem jedynie do sytuacji, gdy jednostka samorządu terytorialnego świadczyć ma usługę dostępu do Internetu bez pobierania opłat lub w zamian za opłatę niższą niż cena rynkowa. Oznacza to, że poza zainteresowaniem projektodawców pozostaje sfera świadczenia tej usługi przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie rozwiązań przewidzianych w projekcie, lecz w zamian za pobieranie opłaty w wysokości zwykłej ceny rynkowej. W takiej sytuacji nie może zostać nałożony zakaz blokowania dostępu do stron internetowych zawierających wymienione wyżej treści, gdyż nie odnosi się do niej nakaz wyrażenia zgody przez Prezesa UKE, o którym mowa w art. 7 projektu. Fakt ten sugeruje, że autorzy projektu nie biorą całościowo pod uwagę potrzeby ochrony dzieci i młodzieży przed zakazanymi dla nich treściami zawartymi na stronach internetowych. W przeciwnym razie nakaz blokowania dostępu do takich stron musiałby być pełny, tzn. odnosić się do wszystkich przypadków świadczenia usługi dostępu do Internetu na podstawie projektowanej ustawy. Brak takich regulacji nie pozwala uznać, że zamiarem projektodawców było uzasadnienie blokowania stron zawierających treści zakazane dla dzieci i młodzieży przesłanką ochrony moralności publicznej z art. 31 ust. 3 konstytucji, a tym bardziej którąkolwiek z innych przesłanek zawartych w tym przepisie. A więc również w tej części opiniowany przepis nie spełnia wymogów konstytucyjnych”.
W przypadku Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych nakaz blokowania ma właśnie odnosić się do wszystkich przypadków świadczenia usługi dostępu do Internetu na podstawie projektowanej ustawy, można więc wyciągnąć wniosek, że również i zarzut (c) go nie dotyczy. Hazard i twarda pornografia z pewnością mogą być uznane za treści, przed którymi dzieci i młodzież należy “szczególnie chronić”. Co więcej, opinia Biura Analiz Sejmowych ośmiela do poszerzenia Rejestru również i o inne treści - “np. gloryfikujące przemoc, ustrój nazistowski, itp.” - głosząc, że blokowanie dostępu do nich samo w sobie jest jak najbardziej konstytucyjne.
Po trzecie, zarzut dotyczący sprzeczności zapisów ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych z zasadą określoności zapisów prawa odnosi się do faktu, że “opis treści stron internetowych, do których dostęp miałby być blokowany, skonstruowany został przy wykorzystaniu zwrotów niedookreślonych, o wyjątkowym stopniu niejasności”. W przypadku projektu RSiUN opis ten jest znacznie precyzyjniejszy, odnosząc się w większości do pojęć z innych ustaw (np. “treści pornograficzne z udziałem małoletniego”; “treści pornograficzne związane z prezentowaniem przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem”; “treści pornograficzne zawierające wytworzony lub przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w czynności seksualnej”; “treści umożliwiające urządzanie gier hazardowych bez udzielonego zezwolenia lub uczestniczenie w tych grach, lub stanowiące niedozwoloną reklamę lub promocję albo informowanie o sponsorowaniu w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych”). Również i tu więc sformułowany w opinii zarzut niekonstytucyjności nie odnosi się do zapisów projektu ustawy przewidującego wprowadzenie Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych.
Rząd uzyskał do ręki mocny atut w debacie na temat konstytucyjności cenzury Internetu jako takiej. Finał bitwy o wolność Internetu w Polsce został odtrąbiony zbyt wcześnie.

Odbyła się zapowiadana wcześniej debata “internautów” z premierem Tuskiem i jego doradcami. Oglądałem ją na żywo. Przez cały czas debaty premier powtarzał dwa argumenty:
- że proponowane przez rząd, a krytykowane przez jego oponentów rozwiązanie (Rejestr Stron i Usług Niedozwolonych) ma na celu tylko i wyłącznie walkę z przestępczością w Internecie;
- i że zarzuty formułowane przeciwko temu rozwiązaniu są ogólne i mało precyzyjne.
Szkoda, że w związku z tym nie zadano premierowi dwóch prostych pytań:
1) Jak Pan wytłumaczy to, że ustawa ma wprowadzić cenzurę prewencyjną, naruszającą art. 54 ust. 2 Konstytucji - wszak blokowanie dostępu do strony internetowej oznacza zablokowanie dostępu nie tylko do treści obecnych na niej w momencie wpisu do rejestru, ale i wszelkich przyszłych?
2) Jak Pan wytłumaczy to, że proponowana ustawa zakłada blokowanie dostępu również do treści, których publikowanie i oglądanie nie jest przestępstwem wg polskiego prawa - np. oglądanie reklam hazardu publikowanych na brytyjskim serwerze przez tamtejszego obywatela?

“Białoruś wprowadza obowiązkową identyfikację internautów. Dostawcy internetu będą musieli przechowywać dane o wszystkich użytkownikach” - alarmuje tłustym drukiem “Gazeta Wyborcza” w artykule pod “mocnym” tytułem “Łukaszenka bierze Internet pod but”. Chodzi o wydane właśnie rozporządzenie prezydenta Białorusi (ma wejść w życie 1 lipca), które przewiduje “identyfikację użytkowników i blokowanie dostępu do stron, jeśli ktoś doniesie, że zawierają treści ekstremistyczne bądź sprzeczne z prawem”, przy czym “obowiązek identyfikacji użytkowników ma spoczywać na dostawcach”. Jak donosi Onet.pl, przeciwko rozporządzeniu protestuje Białoruski Związek Dziennikarzy (BAŻ) oraz opozycyjny portal “Karta’97″. Zdaniem szefowej BAŻ Żanny Litwiny rozporządzenie Aleksandra Łukaszenki powinno zostać zbadane przez OBWE lub Radę Europy. Również cytowany przez “GW” lider opozycyjnej Zjednoczonej Partii Obywatelskiej, Anatol Labiedźka, nie ma złudzeń - “władze próbują ustanowić kontrolę nad internetem, bo dzieje się w nim coraz więcej”.

28-letni Australijczyk, Kurt James Milner, został wpisany do rejestru przestępców seksualnych oraz skazany na rok więzienia w zawieszeniu i grzywnę za ściągnięcie z Internetu “materiału związanego z wykorzystywaniem dzieci” (“child exploitation material”) w postaci… komiksów porno z postaciami z “Simpsonów” i “Atomówek”. Jakkolwiek Milner prawdopodobnie rzeczywiście może mieć skłonności pedofilskie - okolicznością obciążającą było to, że wcześniej był już złapany na posiadaniu pornograficznych zdjęć z realnymi dziećmi - to chyba coś jest nie tak z prawem stanowiącym z całą powagą, że rysunek np. nagiego Burta Simpsona to “wykorzystywanie dzieci” i przewidującym wskutek tego kary za jego posiadanie…

W obliczu zmasowanej krytyki użytkowników Internetu skierowanej przeciwko pomysłowi wprowadzenia Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych premier Tusk wystosował na swojej oficjalnej stronie list do internautów:
“Moi drodzy! Fakt, że tak wielu z Was zdecydowało się zabrać głos w sprawie ustawy wprowadzającej rejestr stron niedozwolonych to znak, że trzeba się spotkać i porozmawiać na ten temat.
Uważnie śledzę Wasze opinie, komentarze, pytania i wątpliwości. Zdecydowałem, że jeszcze raz przyjrzę się projektowanej ustawie. Intencją mojego rządu jest zapobieganie wykorzystywania Internetu do rozpowszechniania pornografii dziecięcej, oszustw finansowych czy nielegalnych gier hazardowych, a nie ograniczanie wolności w sieci. Spróbujmy to razem pogodzić. W związku z tym zapraszam Was do debaty, która odbędzie się w przyszłym tygodniu”.
Pozostaje mi odpowiedzieć na swojej oficjalnej stronie:
“Mój drogi Donaldzie! (chyba wolno mi się tak do Ciebie zwracać, skoro pierwszy się tak do mnie zwróciłeś?)
Do pogodzenia jednego i drugiego nie trzeba debaty, wystarczy logika:
- z jednej strony - nie ograniczać wolności w Internecie, nie cenzurować, nie dzielić stron i usług na dozwolone i niedozwolone;
- z drugiej strony - ścigać oszustów, pedofilów wykorzystujących dzieci czy organizatorów nielegalnych gier hazardowych (choć co złego jest w takich grach hazardowych? wszak ludzie stawiają swoje własne pieniądze? czym różnią się takie gry od totolotka czy ruletki w kasynie?)”.

 …co możesz zobaczyć w Internecie:

Rząd pozostał głuchy na protesty internautów, przedsiębiorców telekomunikacyjnych, organizacji społecznych, a nawet na głosy prawników wytykających niekonstytucyjność rozwiązań i przyjął projekt ustawy przewidującej przymusowe blokowanie dostępu do adresów internetowych wpisanych do Indeksu Ksiąg Zakazanych Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych.
Czas na pisanie protestów do posłów. A w sobotę w Warszawie demonstracja Blackout Europe Polska i Polskiej Partii Piratów przeciwko cenzurze.

Projekt ustawy “o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw” z pomysłem wprowadzenia Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych (nieco zmienionym, m. in. o wpisie decydować ma postanowienie sądu, a postępowanie ma podlegać zasadom Kodeksu postępowania karnego - tylko jakby bez wymienionych w nim stron postępowania…) ma być przyjmowany na posiedzeniu rządu 19 stycznia. Napisałem mail opisujący niekonstytucyjność pomysłu i jego zagrożenie dla wolności słowa do premiera, do wicepremiera Pawlaka i do ministra sprawiedliwości, wrzuciłem też temat na Wykop.pl. Jak ktoś chce, to niech też napisze. Ziarnko do ziarnka…

Zanosi się na kolejny akt wojny z Internetem. MSWiA zapowiedziało przygotowanie projektu ustawy przewidującego odcinanie od sieci osób zajmujących się działalnością przestępczą, w tym piratów internetowych. Jak również likwidację możliwości użyczania muzyki czy filmów znajomym (osobom związanym “stosunkiem towarzyskim”) w ramach tzw. dozwolonego użytku własnego.
Rozumiem, że będzie musiała powstać jakaś centralna baza internautów gromadząca informacje o odcięciu od sieci, bo inaczej odcięty pójdzie sobie po prostu do innego usługodawcy? A może trzeba będzie przy podpisywaniu umowy na dostęp do Internetu przedstawić zaświadczenie z policji, że nie jest się odciętym? No i co z usługami typu prepaid?
Coś na pewno wymyślą..

Jak donosi “Gazeta Wyborcza”, pomysł stworzenia “czarnej listy” stron i usług internetowych, które miałyby być przymusowo blokowane przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych, utrzymał się w projekcie ustawy “o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw”. Zrezygnowano ponoć jedynie - na razie? - z pomysłu wpisywania na tę listę stron propagujących faszystowski (lub “inny totalitarny”) ustrój państwa, bo było zbyt “dużo kontrowersji, jak oceniać witryny”. Minister Boni zapowiedział jednak, że “kwestia ta zostanie poddana dalszym analizom”.
Zrezygnowano też z pomysłu rozszerzenia uprawnień policji, jeśli chodzi o dostęp do danych o użytkownikach Internetu. Ciekawe, czy też na razie. Zresztą policja oraz inne służby i tak mają już dość spore uprawnienia, jeśli chodzi o dostęp do tych danych.
Wśród krajów, na których wzoruje się rządowy projekt, pan minister wymienił Australię. Zapomniał dodać Chiny i Białoruś.

W najbliższy poniedziałek, 14 grudnia, Komitet Rady Ministrów będzie debatował nad przyjęciem projektu ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw. Projekt ten, zgłoszony przez Ministerstwo Finansów, przewiduje m. in. przymusowe blokowanie użytkownikom Internetu dostępu do stron i usług wpisanych do Rejestru Stron i Usług Niedozwolonych. Mimo wielu bardzo krytycznych uwag na temat tego pomysłu (m. in. PTK Centertel, Fundacja Panoptykon, Polskie Towarzystwo Informatyczne, Polska Grupa Użytkowników Linuksa, Fundacja Wolnego i Otwartego Oprogramowania, a nawet Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i Urząd Komunikacji Elektronicznej) projekt został poddany jedynie kosmetycznym poprawkom (m. in. ograniczono do policji, ABW, wywiadu skarbowego i Służby Celnej listę organów uprawnionych do występowania z żądaniami dodania strony lub usługi do rejestru, dodano jako wariant alternatywny “uprzednią kontrolę sądu” dokonywaną jednoosobowo na posiedzeniu - za to bez prawa późniejszego wnioskowania przez właściciela strony o wykreślenie wpisu oraz de facto zezwolono na blokowanie całych platform hostingowych, na których znajdowałyby się “niedozwolone treści” (byle “z zachowaniem proporcjonalności i możliwie najmniejszej dolegliwości zakresu blokowania”)). Pełny tekst poprawionego projektu znajduje się tutaj.
W związku z tym napisałem maila do Departamentu Komitetu Rady Ministrów: